MKiŚ nie wyklucza powołania instytucji parasolowej w systemie kaucyjnym

Do tej pory polski system kaucyjny działał bez instytucji parasolowej. Już niedługo może się to jednak zmienić – w najnowszych wypowiedziach i komunikatach przedstawicieli Ministerstwa Klimatu i Środowiska można przeczytać, że obecnie resort analizuje zasadność utworzenia takiej organizacji. Na informację o obranym kierunku rozwoju systemu kaucyjnego musimy jeszcze trochę poczekać – ostateczna decyzja w tej sprawie powinna zapaść już w czerwcu.

Czy nowelizacja rozłoży parasol nad systemem kaucyjnym?

Ministerstwo Klimatu i Środowiska rozważa możliwość powołania instytucji parasolowej zrzeszającej uczestników polskiego systemu kaucyjnego. Informację o planach resortu przekazała wiceministra klimatu i środowiska Anita Sowińska podczas Europejskiego Kongresu Gospodarczego w Katowicach.

Obecnie MKiŚ stara się wspierać wszystkie podmioty zaangażowane w funkcjonowanie systemu kaucyjnego i na bieżąco rozwiązywać tzw. problemy wieku dziecięcego. Jednocześnie resort pracuje nad nowelizacją ustawy o systemie kaucyjnym, której zakres powinniśmy poznać w czerwcu.

Anita Sowińska dodała, że jeśli dojdzie do ustanowienia organizacji parasolowej, to powinni znaleźć się w niej wszyscy interesariusze polskiego systemu kaucyjnego oraz instytucje państwowe. Podobnego zdania są operatorzy, którzy opowiadają się za powołaniem organu łączącego podmioty reprezentujące, przedstawicieli handlu oraz organizacji działających w branży odpadowej i recyklingowej. Rzadko jednak wymieniają w tym gronie instytucje państwa.

Minister Sowińska: umowy między operatorami bazą do powołania organizacji parasolowej

Postulaty utworzenia organizacji parasolowej pojawiły się już na wstępnym etapie prac nad ustawą wprowadzającą w Polsce system kaucyjny. Zwolennicy takiego rozwiązania jako przykład podawali głównie niemiecki system kaucyjny, gdzie wszystkich operatorów zrzesza jedna organizacja – Deutsche Pfandsystem GmbH. Pomysł ten został jednak odrzucony, a przepisy o organizacji parasolowej nie znalazły się ani w pierwotnej wersji ustawy, ani w jej nowelizacji z 2024 r.

Zdaniem resortu klimatu i środowiska, w 2024 r. oczekiwania interesariuszy co do kształtu i roli organizacji parasolowej były bardzo rozbieżne. Po kilku pierwszych miesiącach funkcjonowania systemu kaucyjnego sytuacja jest znacznie bardziej klarowna. Co więcej, operatorzy zawarli już między sobą umowy regulujące najważniejsze kwestie, które można teraz rozbudować i usankcjonować prawnie.

Według Tomasza Suligowskiego, prezesa zarządu OK Operator Kaucyjny, jeśli MKiŚ nie zdecyduje się na ustanowienie organizacji parasolowej, to powinni powołać ją sami operatorzy. Oddolne powołanie organizacji parasolowej również było już rozważane w przeszłości, a nawet wpisane do umowy, którą w grudniu 2024 r. zawarło pięciu operatorów kaucyjnych. Według zapisów umowy instytucja miała dbać o zachowanie zasad bezpieczeństwa i o równe traktowanie wszystkich interesariuszy. Wraz z rozwojem systemu kaucyjnego potrzeby jego uczestników nieco ewoluowały – obecnie operatorzy i przedstawiciele branży oczekują od organizacji parasolowej wejścia w rolę arbitra, który będzie weryfikował problemy, egzekwował przestrzeganie wytycznych oraz usuwał ewentualne nieprawidłowości. Ważnym zadaniem organizacji miałoby być również standaryzowanie procesów, które mogłoby stać się remedium na problemy z obsługą selektywnej zbiórki i doborem butelkomatów.

Czytaj też: Czy system kaucyjny obejmie kartony wielomateriałowe?

Czym jest instytucja parasolowa w systemie kaucyjnym?

Instytucja parasolowa, zwana też organizacją parasolową, to niezależny organ, który czuwa nad różnymi aspektami funkcjonowania systemu kaucyjnego i umożliwia dialog pomiędzy jego interesariuszami. Może być ona powołana odgórnie – na mocy przepisów albo oddolnie – w wykonaniu umów zawartych pomiędzy podmiotami uczestniczącymi w systemie kaucyjnym. Dotychczasowa praktyka pokazuje, że taka organizacja przeważnie zrzesza operatora (albo operatorów) oraz przedstawicieli producentów i handlu.

Obecnie instytucje parasolowe funkcjonują zarówno w systemach jednooperatorowych, jak i w wielooperatorowych. W praktyce ich znaczenie rośnie szczególnie tam, gdzie w systemie kaucyjnym uczestniczy wielu operatorów, liczne sieci i punkty handlowe oraz szerokie grono producentów, czyli w sytuacjach, gdzie konieczna jest skuteczna koordynacja wspólnych zasad działania. W wielu krajach organizacje parasolowe pełnią też rolę stabilizującą – ograniczają ryzyko sporów kompetencyjnych, wzmacniają transparentność systemu kaucyjnego oraz ułatwiają jego dalszy rozwój.

Celami powołania instytucji parasolowej w systemie kaucyjnym są m.in.:

• zagwarantowanie równego traktowania wszystkich interesariuszy,
• zapewnienie szczelności systemu, np. poprzez wprowadzenie jednolitych standardów zabezpieczeń i ich udoskonalanie,
• monitorowanie przepływów finansowych i zapobieganie nadużyciom,
• ustanawianie i egzekwowanie reguł oraz standardów selektywnej zbiórki, zliczania opakowań oraz rozliczania kaucji,
• przeprowadzanie audytów działalności poszczególnych interesariuszy,
• tworzenie standardów znakowania oraz rozpoznawania opakowań w butelkomatach,
• moderacja dialogu i prowadzenie arbitrażu pomiędzy interesariuszami.

Dokładny zakres zadań instytucji parasolowej zależy od przepisów danego państwa albo od zapisów umownych.

Źródła:

1. System kaucyjny: co zmieniłaby organizacja parasolowa, https://forsal.pl/gospodarka/artykuly/11241003,system-kaucyjny-co-zmienilaby-organizacja-parasolowa.html
2. Anita Sowińska chce organizacji parasolowej dla systemu kaucyjnego, https://portalkomunalny.pl/anita-sowinska-chce-organizacji-parasolowej-dla-systemu-kaucyjnego-599982/