Brak korzyści środowiskowych i wysokie koszty wdrożenia przesądziły o wyłączeniu

Jak podkreśla EuPF, niedawna decyzja KE jest „pragmatycznym uznaniem realiów ekonomicznych”. U jej podłoża legły wnioski z badania wykonalności Deloitte przeprowadzonego na zlecenie Dyrekcji Generalnej Komisji Europejskiej ds. Środowiska (DG ENV). Wykazało ono, że przejście na wielorazowe folie stretch i taśmy do spinania palet wiąże się ze znacznym wzrostem kosztów inwestycyjnych i operacyjnych, nie przynosząc żadnych korzyści dla środowiska.

Należy podkreślić, że zwolnienie dotyczy jedynie obowiązków wynikających z art. 29 ust. 2 i 3 rozporządzenia PPWR. EuPF poinformowało, że decyzja została już potwierdzona i wkrótce zostanie formalnie przyjęta w drodze aktu delegowanego. Wciąż otwarta pozostaje kwestia art. 29 ust. 1, który nakłada obowiązek ponownego użycia 40% opakowań transportowych w obrocie transgranicznym do 2030 r. i aż 70% do 2040 r.

Interwencja europosła i stanowisko KE w sprawie stosowania art. 29

Problem zbliżającego się wdrożenia obowiązku ponownego użycia folii stretch i taśm spinających dostrzegł też poseł do Parlamentu Europejskiego Piotr Müller (ECR), który już w połowie sierpnia 2025 r. wystosował do KE zapytanie dotyczące planowanych wyłączeń. Jak podkreślał, utrzymanie dotychczasowych obowiązków „oznaczałoby eliminację powszechnych rozwiązań, takich jak folia stretch i taśma PET, pomimo ich niskiego śladu węglowego i wysokiej wydajności logistycznej, co potwierdzają niezależne analizy (np. IFEU 2025)”. Jego zdaniem brak całkowitego wyłączenia folii stretch i taśm spinających spod art. 29 ust. 1, 2 i 3 PPWR jest promowaniem mniej przyjaznych dla środowiska rozwiązań, co z kolei stoi w sprzeczności z celami rozporządzenia PPWR. Müller zaznaczył też, że proces opracowywania aktu delegowanego, który mógłby wprowadzić ewentualne wyłączenia, odbywa się bez wystarczającej przejrzystości i bez konsultacji z branżą opakowaniową.

19 września 2025 r. KE ustosunkowała się do zapytania informując, że bada możliwości wyłączenia niektórych formatów opakowań spod obowiązywania art. 29 ust. 2 i 3 PPWR oraz oczekuje na wyniki analizy, która pozwoli na podjęcie ostatecznej decyzji. O ile w przypadku powyższych przepisów ostateczna decyzja KE okazała się zgodna z wolą przedstawicieli branży i z szeroko pojętą efektywnością środowiskową, to już przy art. 92 pkt 1 stanowiska branży i KE znacząco się różniły. We wspomnianej odpowiedzi na zapytanie KE wyraźnie wskazała, że:

​​„cele dotyczące ponownego wykorzystania formatów opakowań transportowych wymienionych w art. 29 ust. 1 rozporządzenia w sprawie opakowań są wykonalne, nie pogarszają efektywności środowiskowej i nie prowadzą do negatywnych skutków ekonomicznych dla zainteresowanych podmiotów gospodarczych.”

Wobec tych doniesień wyłączenie folii stretch i taśm PET/PP spod obowiązywania art. 29 ust. 1 PPWR stanęło pod znakiem zapytania.

Dane IFEU i RDC: ponowne użycie nie zawsze bardziej ekologiczne

Wprowadzenie obowiązku ponownego użycia w transporcie transgranicznym (tj. brak zmiany postanowień art. 29 ust. 1) oznaczałoby konieczność stosowania dwóch systemów paletyzacji – osobno dla rynku UE (opakowania wielorazowe) i eksportu (opakowania jednorazowe) – a to mogłoby osłabić konkurencyjność europejskiego przemysłu. Co więcej, transportowanie pustych opakowań wielokrotnego użytku na duże odległości, które są typowe dla handlu transgranicznego, znacząco zwiększałoby emisję CO₂.

Zdaniem szefa EuPF Thomasa De Meestera, dane naukowe i ekonomiczne przemawiają za tym, by również art. 29 ust. 1 objąć zwolnieniem:

Analizy IFEU pokazują, że w wielu zastosowaniach opakowania wielokrotnego użytku prowadzą do aż 1700% wyższych emisji gazów cieplarnianych, a badanie RDC wykazuje roczny wzrost kosztów o prawie 5 miliardów euro w ośmiu kluczowych sektorach. Przy dłuższych dystansach transportowych rośnie emisja, co czyni ponowne użycie mniej korzystnym środowiskowo.

Co ważne, rozważając zasadność wyłączenia KE bazuje na tym samym zestawie danych naukowych, co wyraźnie wybrzmiało w odpowiedzi na zapytanie Piotra Müllera.

Jednocześnie Komisja zapowiada „realistyczne i pragmatyczne podejście” do opracowania aktu wykonawczego na podstawie art. 30, który określi metodologię liczenia wskaźników ponownego użycia. Branża z niecierpliwością oczekuje, jakie konkretne kryteria zostaną w nim przyjęte.

Branża czeka na akt wykonawczy i konsultacje publiczne

Decyzja Komisji Europejskiej o zwolnieniu folii do owijania palet i taśm spinających ze 100-procentowych celów ponownego użycia to ważny sygnał dla branży tworzyw sztucznych w całej Europie – również w Polsce. Wiele polskich firm aktywnie działa na rynku eksportowym, a potencjalny obowiązek ponownego użycia mógłby wymusić kosztowną reorganizację procesów pakowania i logistyki.

EuPF zapowiada dalsze działania na rzecz ujednolicenia podejścia Komisji do wszystkich ustępów art. 29 oraz aktywny udział w konsultacjach nad aktem wykonawczym z art. 30. Organizacja podkreśla, że regulacje powinny opierać się na danych naukowych, a nie wyłącznie na założeniach politycznych, tak aby realnie wspierały cele środowiskowe i gospodarkę o obiegu zamkniętym.

Źródła:

1. The exclusion of stretch wrap and PET tape from the reuse obligation in the draft packaging and packaging waste regulation (PPWR) and the transparency of the consultation proces, https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/E-10-2025-003229_EN.html
2. Answer given by Ms Roswall on behalf of the European Commission, https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/E-10-2025-003229-ASW_EN.html
3. EuPF welcomes EU reuse exemptions, https://www.recyclingtoday.com/news/eupf-plastic-film-pallet-wrap-strap-reuse-mandate-exemptions-europe/
4. Folie stretch i taśmy zwolnione z ponownego użycia. Co dalej z PPWR?, https://www.plastech.pl/wiadomosci/Folie-stretch-i-tasmy-zwolnione-z-ponownego-uzycia-Co-21346

Skala kryzysu w branży recyklingu plastiku – spadki produkcji i fala zamknięć

Najnowsze dane o stanie europejskiego przemysłu recyklingu tworzyw sztucznych nie napawają optymizmem. Przedstawiciele Plastics Recyclers Europe wprost mówią o głębokim kryzysie, który może doprowadzić nawet do upadku całej branży.

• W 2023 r. odnotowano spadek wolumenu produkcji tworzyw sztucznych o 8,3%.
• Pomiędzy rokiem 2006 a 2023 udział europejskiego przemysłu w globalnym rynku przetwórstwa plastiku spadł z 22% do zaledwie 12%.
• Według prognoz, tylko do końca 2025 r. ze starego kontynentu znikną zakłady recyklingu tworzyw sztucznych o łącznej mocy przerobowej wynoszącej niemal 1 mln ton.
• W samej I poł. 2025 r. moce przerobowe zakładów spadły niemal o tyle samo, co w całym 2024 r.
• Skala recyklingu chemicznego rośnie wolniej niż oczekiwano, co może zagrozić realizacji celu zakładającego recykling chemiczny 3 mln ton tworzyw do 2030 r.

Kryzys w największym stopniu dotyka państwa, które dotychczas były europejskimi liderami w dziedzinie recyklingu plastiku, tj. Holandię, Niemcy i Wielką Brytanię. Analitycy prognozują, że branża recyklingu plastiku zamknie rok 2025 z zerowym wzrostem. Tak gwałtowne wyhamowanie poddaje w wątpliwość dalsze możliwości rozwoju lokalnej gospodarki o obiegu zamkniętym.

Zobacz też: Komisja daje zielone światło materiałom z recyklingu chemicznego >>

Europejski przemysł ugina się pod naporem importowanego recyklatu

Organizacja Plastics Recyclers Europe upatruje przyczyn pogłębiającego się kryzysu głównie w braku mechanizmów ochrony rodzimego rynku przed napływem tańszego recyklatu z importu. Nie bez znaczenia są też stale rosnące koszty operacyjne (np. koszt zakupu zielonej energii), wysokie ceny surowców oraz nadmierna biurokracja, która utrudnia chociażby uzyskiwanie i odnawianie pozwoleń. Wszystkie te czynniki sprawiają, że lokalnie wytwarzany recyklat jest znacznie droższy niż recyklaty z importu, których jakość niekiedy budzi poważne zastrzeżenia.

Jak się okazuje, przeszkodą dla budowy konkurencyjności europejskiej branży tworzyw sztucznych są też niepewność regulacyjna i rozdrobnienie przepisów w poszczególnych państwach członkowskich. Mowa tu głównie o przepisach EPR, na podstawie których każde z państw członkowskich stworzyło własny, odrębny i odmienny system. Plastics Recyclers Europe zwraca też uwagę na niedostateczne egzekwowanie wspomnianych wymogów EPR wynikających ze wspólnotowych aktów prawnych.

Niepewna sytuacja rynkowa i legislacyjna jest barierą dla inwestycji w nowe zakłady i technologie recyklingu tworzyw sztucznych. W połowie września 2025 r. amerykański koncern ExxonMobil ogłosił wstrzymanie inwestycji w tworzone w Antwerpii i Rotterdamie centra recyklingu chemicznego, które sumarycznie miały przetwarzać nawet 80 tys. ton odpadów rocznie. Jako główną przyczynę wskazano politykę UE, która, zdaniem starszego wiceprezesa ExxonMobil, Jacka Williamsa, dyskryminuje wykorzystanie już istniejących zakładów petrochemicznych w porównaniu z samodzielnymi instalacjami do recyklingu.

Wspólny apel branży do unijnych decydentów

W obliczu katastrofalnej sytuacji w branży, przedstawiciele 28 największych podmiotów z europejskiego łańcucha wartości tworzyw sztucznych wystosowali apel skierowany do decydentów UE, wzywając ich do podjęcia natychmiastowych działań. We wspólnym liście branża recyklingu przedstawiła 6 postulatów, których realizacja ma rozwiązać najbardziej palące problemy sektora.

1. Wdrożenie skutecznych mechanizmów ochrony rynku przed importem tańszego surowca, w tym restrykcyjne egzekwowanie jakościowych wymogów i norm, również w odniesieniu do importowanych recyklatów.
2. Stworzenie zachęt do inwestycji w infrastrukturę do zbiórki, sortowania i recyklingu tworzyw sztucznych.
3. Zharmonizowanie przepisów dot. EPR we wszystkich państwach Wspólnoty.
4. Ożywienie popytu na europejskie tworzywa sztuczne np. poprzez wprowadzenie ekomodulacji opłat w oparciu o zawartość wysokiej jakości surowca z recyklingu.
5. Ułatwienie dostępu do taniej, czystej energii.
6. Redukcja biurokracji, zwłaszcza związanej z uzyskiwaniem i odnawianiem pozwoleń.

Stawką są miejsca pracy w zielonym przemyśle i cele klimatyczne UE

Zdaniem przedstawicieli branży recyklingu tworzyw sztucznych, brak szybkiej reakcji instytucji europejskich doprowadzi do dalszego spadku produkcji i ograniczania skali recyklingu, a w konsekwencji do kolejnych bankructw i zamknięć zakładów przetwarzania. Przekreśli również dziesięciolecia inwestycji w innowacje i gospodarkę o obiegu zamkniętym oraz doprowadzi do likwidacji tysięcy zielonych miejsc pracy.

Upadek europejskiego sektora recyklingu tworzyw będzie również oznaczał poważne opóźnienia w realizacji unijnych celów środowiskowych i klimatycznych. Bez stabilnego, lokalnego zaplecza recyklingowego, Europa nie będzie w stanie zrealizować założeń Europejskiego Zielonego Ładu ani utrzymać swojej pozycji lidera w transformacji w kierunku gospodarki cyrkularnej.

Eksperci podkreślają, że okno czasowe na podjęcie niezbędnych działań szybko się zamyka. Jeśli Unia Europejska nie wprowadzi natychmiastowych rozwiązań systemowych, skutki obecnego kryzysu będą nieodwracalne – zarówno dla gospodarki, jak i dla środowiska. Branża apeluje więc do decydentów: czas na reakcję jest teraz.

Źródła:

1. Plastics Value Chain Demands Immediate Action to Save EU Industry, https://www.plasticsrecyclers.eu/news/plastics-value-chain-demands-immediate-action-to-save-eu-industry/
2. Wave of Surging Plastic Recycling Plant Closures Hits Europe, https://www.plasticsrecyclers.eu/news/wave-of-surging-plastic-recycling-plant-closures-hits-europe/
3. Is the European recycling industry truly doomed?, https://packagingeurope.com/news/is-the-european-recycling-industry-truly-doomed/13334.article
4. Blenkinshop, Exxon pauses European plastic recycling plans over draft EU rules, https://www.reuters.com/sustainability/land-use-biodiversity/exxon-pauses-european-plastic-recycling-plans-over-draft-eu-rules-2025-09-17/

Przyczyny wygaśnięcia decyzji na gospodarowanie odpadami

Decyzje na gospodarowanie odpadami stanowią fundament funkcjonowania branży odpadowej. Już 31 grudnia 2025 r. wiele z nich może jednak wygasnąć. Wynika to z przepisów ustawy o gospodarowaniu odpadami (art. 226a) oraz ustawy prawo ochrony środowiska (art. 193 ust. 1c), które wskazują właśnie tę datę jako graniczną i to nawet dla przedsiębiorców, którzy złożyli wnioski o wydanie nowych zezwoleń i pozwoleń na minimum co najmniej 3 miesiące przed upływem terminu, na jaki wydano wcześniejsze decyzje.

Od 2022 r. urzędy marszałkowskie, które rozpatrują większość takich spraw, nie mogą poradzić sobie z zalewem wniosków, a postępowania w sprawie wydania decyzji ciągną się latami. Tymczasem termin wygaśnięcia decyzji zbliża się nieubłaganie – wszyscy przedsiębiorcy, którzy nie zdążą otrzymać nowych zezwoleń i pozwoleń, muszą liczyć się z koniecznością zawieszenia działalności po Nowym Roku.

Nowelizacje ustaw przedłużą obowiązywanie decyzji. Do kiedy?

Po apelach wystosowanych m.in. przez przedstawicieli branży hutniczej, MKiŚ opracowało projekt nowelizacji ustaw o gospodarowaniu odpadami i prawo ochrony środowiska, który zakładał automatyczne przedłużenie obowiązywania wygasających decyzji. O ile? Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców apelował o przesunięcie terminu o 3 lata, tj. do 31 grudnia 2028 r. W pierwszej wersji projektu ustawy resort klimatu i środowiska zaproponował okres 2-letni (do 31 grudnia 2027 r.). W toku prac legislacyjnych MKiŚ wycofało się z tego pomysłu i zamiast 2 lat dało przedsiębiorcom zaledwie 6 dodatkowych miesięcy na uzyskanie nowej decyzji. Obecnie procedowana ustawa przedłuża ważność pozwoleń i zezwoleń jedynie do 30 czerwca 2026 r.

Jak czytamy w uzasadnieniu projektu ustawy:

Według danych ze stanu na dzień 31 grudnia 2024 r. do rozpatrzenia pozostawało około 1 410 wniosków o dostosowanie decyzji administracyjnych do przepisów ustawy pożarowej. Stanowi to około 13 % wszystkich złożonych wniosków. Najwięcej postępowań administracyjnych jest po stronie marszałków województw (według ww. stanu organom tym pozostało do rozpatrzenia 1070 wniosków). Biorąc pod uwagę skalę prowadzonych przez marszałków województw postępowań dokonano szczegółowej analizy etapu dostosowawczego, z której wynika, że na dzień 1 stycznia 2026 r. pozostanie do rozpatrzenia około 307 wniosków o dostosowanie decyzji.

Czy zdążymy z przyjęciem nowelizacji?

Projekt ustawy procedowany pod numerem UDER39, trafił do Rady Ministrów dopiero pod koniec września 2025. Na ten moment nie ma więc żadnej pewności, że nowe przepisy zostaną przyjęte i wejdą w życie w planowanym terminie (tj. 1 grudnia 2025 r.). Jeśli parlament nie zajmie się sprawą w najbliższym czasie, to po 1 stycznia 2026 r. widmo przerwy w odbiorach odpadów stanie się realne. Eksperci prognozują, że konieczność zawieszenia działalności przez niektóre przedsiębiorstwa z branży odpadowej może spowodować poważne problemy z gospodarowaniem odpadami na poziomie gmin – mogą wzrosnąć koszty transportu, a tym samym opłaty dla mieszkańców. W najgorszym scenariuszu odpady przestaną być odbierane z posesji.

O przyspieszenie prac legislacyjnych i wydłużenie terminu obowiązywania poprzednich decyzji nie o 6 miesięcy, a o minimum rok, apelują już nie tylko przedsiębiorcy, ale też samorządy. MKiŚ zamyka jednak furtkę dla jakichkolwiek domysłów:

30 czerwca 2026 r. jest terminem granicznym (ostatecznym) przedłużania dotychczasowych decyzji administracyjnych. Po tym terminie nie będzie już możliwości przedłużania ww. decyzji. W przypadku, w którym czas, na jaki została wydana dotychczasowa decyzja, upłynął, a postępowanie w sprawie wydania nowej decyzji nie zostanie ukończone przed dniem 1 lipca 2026 r., wcześniejsza decyzja wygaśnie z mocy prawa z tą datą. Skutek ten nastąpi niezależnie od daty złożenia wniosku o wydanie nowego zezwolenia.

Paraliż urzędów marszałkowskich główną przyczyną problemów

Masowy napływ wniosków o wydanie zezwoleń i pozwoleń spowodowany jest kilkoma czynnikami. Po pierwsze, w 2024 i 2025 r. upływał 10-letni termin ważności wielu decyzji wydanych w latach 2014-2015. Po drugie, wprowadzenie ustawy pożarowej zmusiło przedsiębiorców gospodarujących odpadami do dostosowania posiadanych decyzji do nowych wymagań dotyczących ochrony przeciwpożarowej. W obu tych sytuacjach liczba wniosków oczekujących na rozpatrzenie lawinowo rosła, co, w połączeniu z bieżącą obsługą podmiotów wnioskujących o wydanie decyzji po raz pierwszy, doprowadziło do długotrwałego paraliżu urzędów marszałkowskich.

W obliczu tej sytuacji termin obowiązywania poprzednich decyzji został już raz wydłużony. W 2022 r. do ustawy o odpadach wprowadzono wspomniany już art. 226a, a do Prawa ochrony środowiska art. 193 ust. 1c, które automatycznie przesuwały termin ważności wszystkich decyzji na 31 grudnia 2025 r. pod warunkiem, że dany podmiot złożył wniosek o wydanie nowej decyzji na minimum 3 miesiące przed wygaśnięciem poprzedniej. Czy planowany przez MKiŚ dodatkowy 6-miesięczny okres okaże się wystarczający? I czy parlament przyjmie resortową propozycję w tym kształcie oraz w odpowiednim terminie?

Losy ministerialnego projektu ustawy można śledzić na stronach Rządowego Centrum Legislacji.

Brak jednomyślności i głębokie podziały rezultatami ostatniej rundy negocjacji traktatu plastikowego

W dniach 5-13 sierpnia 2025 r. w szwajcarskiej Genewie odbył się szczyt, podczas którego przedstawiciele niemal wszystkich państw ONZ mieli zakończyć negocjacje tzw. traktatu plastikowego – globalnego porozumienia, którego celem jest ograniczenie zanieczyszczenia plastikiem. Sesja INC-5.2 nie przyniosła jednak przełomu, a obecni na niej delegaci z poszczególnych krajów pozostali głęboko podzieleni i to nie tylko w kwestii sposobów na rozwiązanie kryzysu zanieczyszczenia plastikiem, ale również w kwestii zasadności ustanowienia regulacji na poziomie międzynarodowym.

W sierpniowym szczycie, który odbywał się w siedzibie Organizacji Narodów Zjednoczonych, wzięło udział ponad 180 krajowych delegacji. Przeszło 100 z nich jasno opowiedziało się za wprowadzeniem limitów produkcji tworzyw sztucznych, które byłyby wiążące dla wszystkich państw ONZ. Wielu delegatów nalegało też na podjęcie działań mających na celu wyeliminowanie lub przynajmniej ograniczenie stosowania toksycznych substancji chemicznych, które obecne są w składzie niektórych tworzyw. W żadnym z tych aspektów nie uzyskano jednomyślności – tak radykalne postulaty spotkały się ze sprzeciwem ze strony państw, których gospodarki w dużej mierze oparte są na wydobyciu ropy naftowej i gazu.

Po zerwaniu rozmów komitet negocjacyjny oświadczył, że sesja została jedynie odroczona, a nie zakończona, a prace nad traktatem będą kontynuowane w przyszłości. Państwa ONZ muszą jednak „pracować nad znalezieniem daty i miejsca”, gdzie będzie można wznowić rozmowy.

Dlaczego nie wypracowano porozumienia? Sprzeczne interesy państw i lobbystów na szczycie w Genewie

Zgodnie z pierwotnymi założeniami, traktat plastikowy miał dotyczyć całego cyklu życia tworzyw sztucznych, ze szczególnym naciskiem na ograniczenie ich wytwarzania. W toku negocjacji kraje będące największymi producentami ropy naftowej (m.in. Arabia Saudyjska i Rosja) dążyły jednak do zmarginalizowania potencjalnych ograniczeń i zakazów oraz do przekierowania uwagi na recykling, ponowne wykorzystanie oraz ekoprojektowanie produktów z tworzyw sztucznych. Jak szacuje organizacja CIEL (Center for International Enviromental Law), podczas ostatniej tury negocjacji w Genewie stawiło się minimum 234 lobbystów przemysłów chemicznego i paliw kopalnych. Ich liczebność przekraczała liczebność delegacji wszystkich państw członkowskich UE razem wziętych. 19 lobbystów zapewniło sobie również miejsca w delegacjach krajowych m.in. Egiptu, Kazachstanu, Chin, Iranu, Chile i Republiki Dominikańskiej.

Silna reprezentacja lobby petrochemicznego była jednym z kluczowych czynników, które doprowadziły do fiaska rozmów. Jak powiedział Delegat Kolumbii, Sebastián Rodríguez:

„Negocjacje były konsekwentnie blokowane przez niewielką liczbę państw, które po prostu nie chcą porozumienia”.

Przewodniczący komitetu negocjacyjnego, Vayas Valdivieso, przedstawił delegacjom dwa projekty tekstu traktatu, lecz żaden z nich nie spotkał się z akceptacją. Państwa dążące do nałożenia limitów produkcji plastiku argumentowały, że zaproponowana treść traktatu została znacznie rozmyta i odbiega teraz od pierwotnie przyjętych założeń. Projekt nie zawierał bowiem zapisów dotyczących konieczności ograniczenia wytwarzania tworzyw sztucznych, a jedynie określał obecny poziom produkcji plastiku jako „niezrównoważony”. Mimo uwzględnienia większości postulatów krajów odrzucających porozumienie, ich przedstawiciele również nie zaakceptowali projektu traktatu. W ich przypadku kością niezgody stało się wspomniane wcześniej słowo „niezrównoważony” użyte w kontekście poziomu wytwarzania plastiku. Tej nomenklaturze głośno sprzeciwiali się negocjatorzy z Kuwejtu i Arabii Saudyjskiej, uznając ją za wykraczającą poza planowany zakres traktatu.

Czytaj też: Czy USA poprą traktat plastikowy?

Międzynarodowe rozczarowanie po zerwaniu rozmów nad traktatem o tworzywach sztucznych

Spotkanie w Genewie miało być ostatnią turą międzynarodowych negocjacji prowadzonych od 2022 r. Rządy wielu państw oraz organizacje pozarządowe liczyły na wypracowanie konsensusu umożliwiającego zahamowanie zanieczyszczenia plastikiem, głównie poprzez nałożenie obostrzeń na produkcję tworzyw sztucznych. W obliczu fiaska rozmów wiele krajowych delegacji nie kryło oburzenia.

Francuska minister ds. transformacji ekologicznej, Agnès Pannier-Runacher, stwierdziła, że ​​jest „rozczarowana” i „poirytowana” faktem, że kilka państw kierujących się „krótkoterminowymi korzyściami finansowymi” zablokowało przyjęcie przełomowego traktatu. Francja, inne państwa UE i ponad 100 krajów ze wszystkich kontynentów „zrobiły wszystko, co w ich mocy”, aby dojść do porozumienia w kwestiach ograniczenia produkcji plastiku, zakazu wykorzystywania substancji niebezpiecznych oraz ochrony zdrowia ludzi – dodała.

W podobnym tonie były utrzymane wypowiedzi przedstawicieli organizacji międzynarodowych. Sarah Baulch, starsza urzędniczka w Pew Charitable Trusts powiedziała:

Nie dotrzymując kolejnego terminu związanego z eskalacją kryzysu zanieczyszczenia plastikiem, państwa narażają zdrowie ludzi i planetę.

Nieco bardziej wyważone stanowisko zajęła natomiast delegacja Chin. Zdaniem ​​przedstawicieli Państwa Środka, walka z zanieczyszczeniem plastikiem to długi i wyczerpujący maraton, a tymczasowe trudności w uzyskaniu porozumienia powinny być wstępem do kolejnej tury rozmów. Chiny wezwały wszystkie kraje do współpracy, której celem będzie pozostawienie przyszłym pokoleniom planety wolnej od zanieczyszczenia tworzywami sztucznymi.

Źródła:

1. Paddison, Global plastic treaty talks end in failure as countries remain bitterly divided over how to tackle the crisis, https://edition.cnn.com/2025/08/15/climate/global-plastics-treaty-pollution-failure-un
2. The Guardian, Plastic pollution talks fail as negotiators in Geneva reject draft treaties, https://www.theguardian.com/environment/2025/aug/15/plastic-pollution-talks-geneva-treaty

Podstawowe cele nowej ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych

Opracowany przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska projekt ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych dostosowuje polskie prawo do przepisów unijnych, głównie do dyrektywy SUP i rozporządzenia PPWR. Oba te akty nakładają na państwa członkowskie szereg obowiązków związanych z wprowadzeniem skutecznych systemów, które wpłyną na redukcję ilości wytwarzanych odpadów opakowaniowych oraz na zwiększenie poziomów ich recyklingu.

Jednym z głównych celów ustawy jest przeniesienie kosztów zbiórki i zagospodarowania odpadów opakowaniowych z mieszkańców gmin na producentów opakowań. MKiŚ przewiduje, że w konsekwencji doprowadzi to do zmniejszenia wnoszonych przez mieszkańców opłat za odbiór odpadów komunalnych z ich nieruchomości, a jednocześnie nie przełoży się na wzrost cen produktów w opakowaniach.

Aby móc w pełni zrealizować obowiązki nakładane rozporządzeniem PPWR, ustawa o ROP wprowadzi również nową definicję producenta, która zastąpi dotychczasowe definicje wprowadzającego opakowania i wprowadzającego produkty w opakowaniach.

Jak będzie wyglądał polski ROP na opakowania?

Podstawowym narzędziem systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta będzie opłata opakowaniowa nakładana na producenta i naliczana za każdy kilogram opakowań (również opakowań produktów w opakowaniach) wprowadzanych na polski rynek. W odniesieniu do opakowań zastąpi ona stosowaną obecnie opłatę produktową. Zgodnie z wymogami rozporządzenia PPWR, stawki opłaty będą zróżnicowane dla poszczególnych materiałów opakowaniowych oraz dostosowane do wymogów systemu ekomodulacji. Podobnie jak obecnie, wysokość stawek będzie ustalana w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw klimatu, w oparciu o kryteria przedstawione przez IOŚ-PIB.

Ile wyniesie opłata opakowaniowa z tytułu ROP? Na ten moment wiemy, że podstawę do jej wyliczenia będą stanowiły dane z kwartalnych sprawozdań ROP składanych przez producentów za pośrednictwem systemu BDO. Wysokość stawek ma być wystarczająca do pokrycia kosztów funkcjonowania systemu ROP, w tym kosztów netto selektywnego zbierania i przetwarzania odpadów opakowaniowych, kosztów rozwoju systemu zbiórki i przetwarzania, kosztów edukacji ekologicznej oraz kosztów zadań realizowanych w zakresie ROP przez NFOŚiGW i IOŚ-PIB.

Opłaty z tytułu ROP będą wnoszone kwartalnie na rachunek marszałka województwa, który będzie odpowiadał za kontrolę poprawności naliczania i uiszczania opłat, a następnie za przekazywanie ich do NFOŚiGW (Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej).

Monopol zamiast konkurencji – NFOŚiGW przejmie rolę organizacji odpowiedzialności producenta

Gromadzeniem i redystrybucją środków z opłaty opakowaniowej będzie zajmował się państwowy fundusz NFOŚiGW. Zgodnie z ministerialnym projektem ustawy, NFOŚiGW będzie pełnił rolę organizacji rozszerzonej odpowiedzialności producenta i realizował obowiązki wynikające z ROP w ramach zamkniętego obiegu finansowego. W praktyce oznacza to, że działalność organizacji odzysku opakowań zostanie wygaszona, a ich miejsce zajmie państwowy monopolista.

Zebrane środki NFOŚiGW będzie przekazywał:

• gminom – na utrzymanie systemu odbioru odpadów opakowaniowych z posesji/altanek (w stałej kwocie) oraz na odbiór komunalnych odpadów opakowaniowych (za każdą tonę),
• podmiotom odbierającym odpady komunalne z nieruchomości niezamieszkałych – za każdą tonę komunalnych odpadów opakowaniowych,
• podmiotom zbierającym inne niż komunalne odpady opakowaniowe – za każdą tonę odpadów opakowaniowych przekazanych do recyklingu,
• sortowniom, MPB i innym podmiotom przetwarzającym odpady opakowaniowe – za sortowanie i recykling każdej tony tych odpadów,
• recyklerom – za recykling każdej tony odpadów o ujemnej wartości rynkowej.

Zadaniem NFOŚiGW będzie też zawieranie umów z tymi podmiotami i wydatkowanie wpływów z opłaty opakowaniowej wyłącznie na działania związane z ROP. NFOŚiGW nie będzie jednak właścicielem odpadów ani nie będzie dokonywał wyboru podmiotów gospodarujących odpadami.

Projekt nowej ustawy daje też producentom możliwość samodzielnego realizowania obowiązków z tytułu ROP (tj. organizacji zbiórki i recyklingu odpadów, prowadzenia publicznych kampanii edukacyjnych itd.). Każdy producent, który się na to zdecyduje, musi uzyskać zezwolenie wydawane przez ministra ds. klimatu.

Pozostałe założenia planowanego systemu ROP

Projekt nowej ustawy opakowaniowej liczy sobie aż 150 stron, na których MKiŚ szczegółowo przedstawiło również pozostałe kwestie związane z funkcjonowaniem polskiego modelu rozszerzonej odpowiedzialności producenta.

• Źródłem finansowania systemu ROP będą wpływy z opłaty opakowaniowej.
• Producenci wnoszący opłatę opakowaniową nie będą musieli osiągać poziomów recyklingu, a dokumenty potwierdzające recykling (DPR, EDPR) zostaną zastąpione przez inne instrumenty sprawozdawcze. O ich wydanie będą wnioskowały podmioty gospodarujące odpadami we własnym imieniu.
• Funkcjonowanie BDO zostanie dostosowane do celów ROP – m.in. powstaną nowe wzory dokumentów, m.in. karty ewidencji opakowań oraz sprawozdań.
• Obowiązki opracowywania analiz na cele określenia stawek opłaty produktowej oraz sporządzania sprawozdań (m.in. dla ministerstw, KE) przejmie IOŚ-PIB.
• Nadzór nad systemem ROP oraz nad działalnością NFOŚiGW i IOŚ-PIB będzie sprawował minister właściwy ds. klimatu.
• Marszałkowie województw będą sprawowali kontrolę nad recyklerami, eksporterami oraz wewnątrzwspólnotowymi dostawcami odpadów opakowaniowych.
• Organem nadzoru rynku w sprawach objętych zakresem PPWR będzie Inspekcja Handlowa.
• Organem nadzoru w sprawach dotyczących m.in.: gospodarowania odpadami będzie Inspekcja Ochrony Środowiska.

Kiedy zostanie wprowadzony system ROP na opakowania?

Nowa ustawa ma wejść w życie już 1 stycznia 2026 r., jednak od tego dnia zaczną obowiązywać jedynie wybrane przepisy. Projekt przewiduje bowiem 2-letni okres przejściowy, w trakcie którego stawki opłaty opakowaniowej będą sukcesywnie zwiększane, by pokrywać koszty rekompensat dla gmin oraz koszty inwestycyjne związane z przygotowaniem systemu. Pełne wdrożenie modelu ROP zaplanowane jest na 1 stycznia 2028 r., kiedy to zostanie zlikwidowana obecna opłata produktowa za opakowania, a wpływy z opłaty opakowaniowej w całości pokryją koszty funkcjonowania systemu ROP.

Jak prognozuje MKiŚ w Ocenie skutków regulacji:

realizacja przez podmioty obowiązane wymagań ustanowionych w PPWR, a także wprowadzenie nowego modelu ROP przyczynią się do ograniczenia ilości wytwarzanych odpadów opakowaniowych na mieszkańca o co najmniej 1% do 2027 r., 2% do 2028 r. i 3% do 2029 r., tak aby osiągnąć do 2030 r. 5% spadek ilości wytwarzanych odpadów opakowaniowych na mieszkańca oraz co najmniej 10% i 15% odpowiednio do 2035 r. i 2040 r.

Ministerialny projekt ustawy o ROP w ogniu krytyki producentów i organizacji odzysku

Zaproponowany przez MKiŚ model ROP wywołał spore kontrowersje wśród producentów, którzy już za moment mogą zostać objęci nowymi regulacjami oraz wśród przedstawicieli branży recyklingu. Głównym zarzutem wobec przedstawionych rozwiązań jest przekreślenie ponad 20-letniego doświadczenia wyspecjalizowanych organizacji odzysku opakowań i zastąpienie ich państwowym podmiotem, który będzie pełnił rolę administratora w przekazywaniu środków od przedsiębiorców do gmin i firm zajmujących się gospodarką odpadową.

W ocenie ekspertów zajmujących się prawem ochrony środowiska, ustawa jest sprzeczna z przepisami, które miała implementować. Rozporządzenie PPWR zobowiązuje państwa członkowskie UE do zapewnienia możliwości funkcjonowania organizacji odpowiedzialności producenta oraz dopuszcza działanie wielu takich organizacji. Nowa ustawa ma natomiast doprowadzić do wygaszenia działalności konkurujących ze sobą organizacji odzysku oraz uniemożliwić powołanie nowych, alternatywnych dla NFOŚiGW, organizacji odpowiedzialności producenta. Co więcej, centralizacja i ograniczenie rynkowej konkurencji przedstawione w ministerialnym modelu ROP mogą doprowadzić do nieosiągnięcia unijnych poziomów recyklingu i nałożenia na Polskę dotkliwych kar finansowych. Takie właśnie skutki miało wprowadzenie zcentralizowanego systemu ROP chociażby na Węgrzech i w Chorwacji. Jednocześnie w wielu państwach członkowskich z powodzeniem funkcjonują schematy ROP oparte na konkurujących ze sobą organizacjach odpowiedzialności producenta.

W środowisku przedsiębiorców nowa opłata opakowaniowa nazywana jest parapodatkiem. Centralny model ROP z odgórnie ustalonymi stawkami opłat nie gwarantuje bowiem powiązania finansowych obciążeń producentów z realnymi kosztami zagospodarowania odpadów opakowaniowych. MKiŚ zaprzecza tym pogłoskom i jednoznacznie wskazuje, że opłata opakowaniowa nie ma charakteru podatkowego. Przedstawiciele producentów wskazują jednak, że tak skonstruowane opłaty z tytułu ROP wyczerpują definicję podatku, z jedną tylko różnicą – nie będą wynikały z ustawy podatkowej, lecz z opakowaniowej. Dodają też, że taki model ROP nie jest w stanie elastycznie reagować na sytuację rynkową, w tym na dynamicznie zmieniające się ceny surowców. Dodatkowo pozbawia producentów realnego wpływu na wysokość opłat oraz na sposób ich wydatkowania, a zwłaszcza na skuteczność i jakość selektywnej zbiórki odpadów opakowaniowych.

Spadek recyklingu i wzrost produkcji jako kluczowe dane w raporcie CEPI 2024

Branża celulozowo-papiernicza zakończyła rok 2024 na plusie. W porównaniu z wcześniejszym rokiem produkcja wzrosła o 5,9% (z poziomu 74 374 tys. ton do 78 742 tys. ton), przewyższając wartości prognozowane we wstępnych statystykach CEPI na rok 2024. Po spadkach odnotowanych w latach 2021-2023 nastąpiło więc spore ożywienie. Choć sektor nadal jest daleki od poziomu produkcji osiągniętego w szczytowym momencie pandemii COVID-19, to zauważalne odbicie zdecydowanie napawa optymizmem. Równolegle ze wzrostem produkcji, w tempie 7% r/d/r wzrosła też konsumpcja papieru i tektury. Wzrosty produkcji oraz konsumpcji odnotowano w każdej z głównych kategorii, nawet w spadkowej dotychczas kategorii papieru graficznego.

W 2024 r. nastąpił również zauważalny spadek wskaźnika recyklingu papieru i tektury – po świetnym roku 2023, kiedy to odnotowaliśmy niemal 80-procentowy poziom recyklingu, rok 2024 papiernicza branża zamyka ze spadkiem o 4,2% r/d/r. CEPI wyjaśnia jednak, że nie jest to powód do niepokoju – rok 2023 był wyjątkowy pod wieloma względami, a na osiągnięcie tak wysokiego wyniku przełożyły się zauważalnie niższa konsumpcja oraz trend pozbywania się zapasów magazynowych.

Jak mówi Valeria Salvadori, przewodnicząca European Paper Recycling Council (EPRC):

Europejski rynek papieru z recyklingu funkcjonuje dobrze i jesteśmy na dobrej drodze do osiągnięcia założonego przez nas celu 76% recyklingu w Europie do 2030 roku. Papier to najczęściej poddawany recyklingowi materiał w UE, a europejski sektor papierniczy wyznacza globalne standardy w zakresie wskaźników recyklingu, z czego jestem bardzo dumna.

Wzrosty w sektorze opakowań i tektury w 2024 r.

Liderem wzrostów w branży papierniczej pozostaje sektor opakowań, który w 2024 r. odnotował 6,7% wzrost produkcji oraz 7,8% wzrost konsumpcji r/d/r. Złożyły się na to zwiększenie produkcji w każdej z kategorii opakowań:

• tektura falista – 4,5%,
• tektura – 10,9%,
• papier pakowy – 19,7%,
• inne rodzaje papieru i tektury opakowaniowej – 3,1%.

Opakowania z tektury i papieru mają również najwyższy wskaźnik recyklingu spośród wszystkich materiałów opakowaniowych, wynoszący w 2024 r. 83,1%.

Wzrost zapotrzebowania na opakowania papierowe prawdopodobnie jest silnie powiązany z transformacją rynku e-commerce oraz ze zbliżającymi się wielkimi krokami regulacjami wynikającymi z unijnego rozporządzenia PPWR (ang. Packaging and Packaging Waste Regulation). Wzrost popularności modeli subskrypcyjnych i zakupów online w całej Europie sprawia, że sektor opakowań tekturowych stał się jednym z kluczowych motorów napędowych całej branży.

Wysoka cyrkularność materiałów i dominacja surowca pozyskiwanego lokalnie

Z danych CEPI wynika, że w 2024 r., po dwóch latach spadków, wykorzystanie papieru z recyklingu (Paper for Recycling, PfR) wzrosło o 4,1%, co świadczy o odbudowie równowagi w popycie na surowce wtórne. Dane te oznaczają również, że cały sektor coraz bardziej przybliża się do GOZ.  Kluczową rolę odgrywa tutaj tektura warstwowa (kartonowe pudełka, opakowania zbiorcze, transportowe i wysyłkowe, ekspozytory sklepowe), którą można określić mianem najbardziej cyrkularnego produktu wytwarzanego przez branżę papierniczą – wskaźnik recyklingu opakowań z tektury warstwowej wynosi aż 95%. Jednocześnie produkcja opakowań z tektury warstwowej odpowiada za zużycie aż 66% surowca pochodzącego z recyklingu. Oznacza to, że opakowania tekturowe nie tylko napędzają wzrost wolumenu recyklingu, ale stają się także jednym z najważniejszych odbiorców surowców pochodzących z odzysku.

Dane z raportu CEPI zwracają również uwagę na rosnącą konkurencyjność europejskiej branży na rynkach międzynarodowych. W 2024 r. eksport papieru i tektury zwiększył się o 4,6% r/d/r, choć wciąż pozostaje aż o 19% niższy niż w rekordowym 2020 r. Jednocześnie sektor ten wyróżnia się bardzo wysokim stopniem samowystarczalności – aż 94% drewna i 96% surowca z recyklingu wykorzystywanego w europejskich zakładach papierniczych pochodzi z obszaru Unii Europejskiej. Tak wysoki udział lokalnych surowców wzmacnia niezależność i autonomię przemysłu, a także zwiększa bezpieczeństwo surowcowe całej branży.

Branża papiernicza liderem dekarbonizacji w Europie

W raporcie dotyczącym roku 2024 zawarto również informacje o zużyciu energii i wody oraz o emisjach do atmosfery w całym sektorze papierniczo-celulozowym w roku 2023. Przemysł papierniczy od dawna uważany jest za jeden z najbardziej ekologicznych. Na przestrzeni ostatnich lat stale zmniejszał on zapotrzebowanie energetyczne oraz odchodził od korzystania z gazu, węgla i oleju opałowego na rzecz zwiększania udziału zielonej energii z biomasy. W 2023 r. udział energii z biomasy w całkowitym zapotrzebowaniu sektora przekroczył 65%. Całkowite zapotrzebowanie na energię spadło natomiast r/d/r/ o 12,2%, z 86 741 GWh do 76 160 GWh.

W analogicznym okresie zredukowano również emisje dwutlenku węgla: bezpośrednie o 15,3% r/d/r, a pośrednie o 13,8% r/d/r.

Jak czytamy w komunikacie prasowym CEPI:

Emisje CO2 w europejskim przemyśle celulozowo-papierniczym spadły o 50% w porównaniu z poziomami z 2005 r., skutecznie oddzielając swój poziom od wzrostu produkcji. Emisja CO2 przypadająca na tonę wyprodukowanego papieru i tektury spadła o 6,3% w 2024 r., osiągając poziom 0,24 tony CO2 na tonę produkcji. Jest to wynik inwestycji w czystsze technologie, bardziej ekologiczne paliwa i bardziej energooszczędne operacje.

Członkowie CEPI w 2024 r.

Przytoczone w raporcie CEPI dane opierają się na informacjach uzyskanych od 19 członków organizacji, tj. Austrii, Belgii, Czech, Finlandii, Francji, Grecji, Niemiec, Holandii, Norwegii, Włoch, Węgier, Portugalii, Rumunii, Słowacji, Słowenii, Hiszpanii, Szwecji i Wielkiej Brytanii.

Źródła:

1. Key statistics 2024. European pup & paper industry, https://www.cepi.org/press-release-resilient-in-uncertain-times-pulp-and-paper-sector-continues-to-lead-on-sustainability-and-decarbonisation-new-data-shows/
2. CEPI, Press release: European Paper Recycling Council Reports Strong Recycling Rates for 2024, https://www.cepi.org/press-release-european-paper-recycling-council-reports-strong-recycling-rates-for-2024/
3. CEPI, Press release: Resilient in uncertain times, pulp and paper sector continues to lead on sustainability and decarbonisation, new data shows, https://www.cepi.org/press-release-resilient-in-uncertain-times-pulp-and-paper-sector-continues-to-lead-on-sustainability-and-decarbonisation-new-data-shows/

PPWR: obowiązkowa ekomodulacji, fakultatywne kryteria

Ekomodulacja jest mechanizmem, który uzależnia wysokość opłat z tytułu rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP, ang. EPR) od wpływu, jaki dany produkt lub opakowanie wywiera na środowisko. Pod pojęciem wpływu na środowisko kryją się różne kryteria, na podstawie których ustalane są stawki opłat. Rozporządzenie PPWR przewiduje obowiązek modulowania wkładów finansowych producentów w oparciu o kryterium przydatności opakowań do recyklingu. Jest to wymóg minimalny, który musi być stosowany przez państwa członkowskie już od 1 stycznia 2030 r. 5 lat później do oceny wydajności recyklingu dołączy również obowiązkowa ocena poddawania recyklingowi na dużą skalę.

Rozporządzenie PPWR przewiduje możliwość stosowania dodatkowych kryteriów ekomodulacji. Unijny system modulowanych opłat więc może uwzględniać:

• zawartość materiału pochodzącego z recyklingu,
• możliwość ponownego użycia opakowania,
• obecność substancji niebezpiecznych,
• inne kryteria, o ile są zgodnie z dyrektywą 2008/98/WE.

Jeśli kryteria te zostaną wykorzystane do opracowania wspólnotowego systemu ekomodulacji, przedsiębiorcy wprowadzający opakowania i produkty w opakowaniach będą potrzebowali wysokiej jakości surowców wtórnych, np. wytwarzanych w procesie Recycled-Resource.

Preambuła rozporządzenia PPWR wyraźnie zaznacza, że kryteria obowiązujące w poszczególnych państwach UE powinny zostać ujednolicone. Co ważne, zharmonizowane będą wyłącznie same kryteria, a nie stawki opłat za wprowadzanie opakowań. Wnoszone przez producentów opłaty mają bowiem pokrywać koszty związane z selektywną zbiórką, transportem i przetwarzaniem odpadów opakowaniowych, etykietowaniem pojemników na odpady opakowaniowe, przeprowadzania analiz składu odpadów zmieszanych oraz realizacją obowiązków informacyjnych i sprawozdawczych, a te mogą być różne w różnych państwach członkowskich.

Wysokość opłat uzależniona od klasy wydajności recyklingu

Od 1 stycznia 2030 r. wszystkie opakowania wprowadzane na wspólnotowy rynek będą przechodziły ocenę możliwości recyklingu, która umożliwi przypisanie ich do jednej z klas wydajności recyklingu:

• klasa A – ocena 95% lub wyższa,
• klasa B – ocena 80% lub wyższa,
• klasa C – ocena 70% lub wyższa,
• technicznie niezdatne do recyklingu – ocena poniżej 70%.

Opłaty z tytułu rozszerzonej odpowiedzialności producenta będą modulowane zgodnie z tą klasyfikacją, tj. opakowania z klasy A będą objęte najniższą stawką opłaty, a z klasy C najwyższą. Opakowania niespełniające wymogów klas wydajności recyklingu, które uzyskały ocenę poniżej 70%, nie będą mogły trafić na rynek. W ten sposób UE chce zachęcić wytwórców i wprowadzających do ekoprojektowania opakowań. Za przeprowadzanie oceny możliwości recyklingu odpowiedzialny będzie wytwórca opakowania, który będzie musiał również sporządzać pisemną deklarację zgodności dla każdego rodzaju opakowania.

Rozporządzenie PPWR wyraźnie wskazuje, że wprowadzający nie mogą zostać zwolnieni z obowiązku wnoszenia opłat opakowaniowych – oznacza to, że żadne opakowania, nawet spełniające najwyższe standardy przydatności do recyklingu, nie będą objęte stawką zerową.

Kryteria oceny przydatności do recyklingu według PPWR

W załączniku do rozporządzenia PPWR zawarty jest niewyczerpujący wykaz parametrów, na podstawie których ustalone zostaną kryteria projektowania z myślą o recyklingu:

• dodatki – ich obecność może przyczyniać się do nieprawidłowego sortowania odpadów w sortowni oraz zanieczyszczać uzyskane surowce wtórne,
• etykiety – ocenie będą podlegać m.in. materiał wykonania etykiety, wpływ wielkości etykiety na proces sortowania odpadu z opakowania oraz rodzaj zastosowanego kleju lub spoiwa,
• opaski – opaski pokrywające znaczną część opakowania, trudne do oddzielenia i wykonane z materiału innego niż opakowanie mogą utrudniać sortowanie odpadów oraz ich recykling,
• zamknięcia i inne małe elementy opakowań – mogą utrudniać sortowanie i recykling, jeśli nie są wykonane z tego samego materiału, co opakowanie; ponadto nieprzymocowane elementy mogą zwiększać zaśmiecenie i zaginąć na etapie sortowania bądź recyklingu,
• spoiwa – nie powinny wpływać na możliwość oddzielenia mocowanych elementów od opakowania; obecność spoiw niezmywalnych może zanieczyścić odzyskiwane surowce,
• barwniki – mocno barwione opakowania z papieru i tworzyw sztucznych bywają trudne w sortowaniu i negatywnie wpływają na jakość surowców wtórnych,
• skład materiałowy – preferowane są monomateriały albo połączenia materiałów, które są łatwe w oddzieleniu i nie wpływają na proces odzysku,
• bariery i powłoki – mogą utrudniać recykling, dlatego preferowane będą bariery i powłoki zapewniające wysoki odzysk surowców,
• farby drukarskie, lakiery, sposób zadruku i nanoszenia kodów – farby i lakiery mogą uniemożliwiać recykling, zanieczyszczać surowiec albo pogorszyć przejrzystość strumienia recyklingu,
• łatwość opróżniania – opakowanie powinno nadawać się do zupełnego opróżnienia,
• łatwość demontażu – rozumiana jako możliwość łatwego rozdzielenia elementów składowych wykonanych z różnych materiałów.

Czytaj też: Jakich opakowań chcą konsumenci? Poznaj kluczowe wnioski z raportu EKObarometru >>

Ponadto od 2030 r. wszystkie opakowania muszą być:

• zdatne do recyklingu w opłacalny sposób,
• projektowane z myślą o recyklingu materiałów,
• zbierane selektywnie i sortowane z przeznaczeniem do konkretnych strumieni odpadów,
• bez wpływu na możliwość recyklingu innych strumieni odpadów

Opracowaniem szczegółowych kryteriów projektowania z myślą o recyklingu zajmie się Komisja Europejska, uwzględniając normy stworzone przez europejskie organizacje normalizacyjne. Kryteria te będą następnie wykorzystane do opracowania metodologii obliczeń decydujących o poszczególnych klasach wydajności recyklingu. Zarówno kryteria, jak i metodologię poznamy nie później niż 1 stycznia 2028 r. – w tym terminie KE wyda odpowiednie akty delegowane, które będą uzupełnieniem przepisów rozporządzenia PPWR.

Zaostrzenie kryteriów: recykling skali i zakaz wprowadzania opakowań klasy C

Od 1 stycznia 2035 r. opakowania wprowadzane na wspólnotowy rynek muszą być nie tylko zdatne do recyklingu, ale też poddawane recyklingowi na dużą skalę. Recykling skali stanie się kolejnym kryterium, w oparciu o które będą modulowane opłaty z tytułu ROP. Akty wykonawcze ustanawiające metodologię oceny poddawania recyklingowi na dużą skalę zostaną wydane najpóźniej 1 stycznia 2030 r. Rozporządzenie PPWR zakłada, że dla każdego z materiałów opakowaniowych zostanie opracowana oddzielna metodyka.

Na ten moment wiemy, że w latach 2035-2037 nadal będzie obowiązywała trójstopniowa klasyfikacja wydajności recyklingu – zmienią się jedynie jej kryteria. Oprócz wyżej wymienionych parametrów, premiowane będą opakowania, które można poddać recyklingowi z wykorzystaniem istniejącej infrastruktury oraz sprawdzonych metod i technologii. Pod uwagę będą brane metody i technologie, które są w stanie zapewnić na poziomie całej UE recykling 30% lub więcej masy odpadów opakowaniowych z drewna oraz 55% lub więcej masy odpadów opakowaniowych z innych materiałów. Dokładne progi dla każdego z materiałów będą pokrywały się z celami w zakresie recyklingu ustalonymi w rozporządzeniu.

Od 1 stycznia 2038 r. kryteria oceny pozostaną takie same (mogą zmienić się jednak minimalne progi dla poszczególnych opakowań i materiałów opakowaniowych). Z katalogu opakowań zdatnych do recyklingu zostaną jednak usunięte opakowania spełniające wymogi klasy C. Oznacza to, że wszystkie wprowadzane na unijny rynek opakowania będą musiały uzyskać ocenę wydajności recyklingu 80% lub wyższą (co odpowiada klasie B lub wyższej). Pozostałe opakowania zostaną zakazane.

Rozszerzona odpowiedzialność producentów tekstyliów coraz bliżej

Już niedługo wszyscy przedsiębiorcy wprowadzający tekstylia i obuwie na rynek UE będą obowiązani do ponoszenia kosztów ich selektywnej zbiórki, sortowania, przygotowania do ponownego użycia oraz recyklingu. Przyjęta przez Parlament Europejski nowelizacja dyrektywy odpadowej 2008/98/WE wprowadzi obowiązek ustanowienia w całej Wspólnocie systemu ROP na tekstylia.

Treść aktu została kilka miesięcy wcześniej uzgodniona z Radą UE. Oba organy prawodawcze będą musiały złożyć podpisy pod nową dyrektywą, zanim ta zostanie opublikowana w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. Od dnia wejścia w życie nowych przepisów, państwa członkowskie będą miały 20 miesięcy na dokonanie transpozycji i dodatkowe 10 miesięcy (czyli łącznie 2,5 roku) na uruchomienie systemów ROP dla tekstyliów.

Zgodnie z założeniami nowelizacji, firmy wprowadzające tekstylia i obuwie będą ponosiły koszty selektywnej zbiórki, sortowania, przygotowania do ponownego użycia oraz recyklingu odpadów tekstylnych i odpadów z obuwia. Jak wskazują prognozy UE, większość wkładów finansowych producentów będzie przeznaczana na działania mające na celu zapobieganie powstawaniu odpadów i przygotowanie do ponownego użycia.

Kogo obejmie ROP na tekstylia? Zakres podmiotowy rozszerzonej odpowiedzialności producenta

Obowiązkami wynikającymi z ROP będą objęci wszyscy producenci wyrobów włókienniczych, wyrobów zawierających materiały włókiennicze oraz wyrobów obuwniczych. Z uwagi na brak wcześniejszych uregulowań, nowelizacja dyrektywy odpadowej wprowadzi definicję takiego producenta.

Za producenta wyrobów włókienniczych uważa się każdego wytwórcę, importera, dystrybutora albo inną osobę fizyczną lub prawną, która:

• wytwarza tekstylia lub obuwie pod własną nazwą,
• zleca zaprojektowanie lub wytworzenie tekstyliów lub obuwia i wprowadza je na rynek pod własną nazwą,
• odsprzedaje tekstylia lub obuwie wytworzonej przez inny podmiot i nieoznaczone nazwą ani znakiem towarowym,
• sprzedaje tekstylia i obuwie bezpośrednio użytkownikom końcowym za pomocą umów zawieranych na odległość.

Dyrektywa umożliwia państwom członkowskim utworzenie systemów ROP również w odniesieniu do materaców. Z obowiązków wynikających z ROP wyłączeni będą natomiast: samozatrudnieni krawcy wytwarzający tekstylia na zamówienie, wprowadzający tekstylia używane, naprawiane, upcyclingowane itp. oraz producenci wyrobów włókienniczych powstałych z odpadów tekstylnych.

Nowe obowiązki i nowe podmioty – ROP na tekstylia stworzy przestrzeń dla działalności nowych organizacji odpowiedzialności producenta

Producenci objęci systemem ROP na tekstylia będą mogli realizować swoje obowiązki za pośrednictwem organizacji odpowiedzialności producenta. Nowelizacja dyrektywy odpadowej dopuszcza działanie wielu organizacji (również państwowych) w jednym państwie członkowskim.

W preambule nowelizacji wyraźnie wskazano:

„państwa członkowskie zachęca się do rozważenia możliwości dopuszczenia wielu organizacji odpowiedzialności producentów, ponieważ konkurencja między nimi może przynieść korzyści konsumentom, zwiększyć innowacyjność, obniżyć koszty, usprawnić selektywną zbiórkę tekstyliów i zapewnić producentom większy wybór podmiotów, z którymi mogą zawierać umowy.”

Zadaniem organizacji odpowiedzialności producenta będzie głównie tworzenie systemów zbiórki i zagospodarowania odpadów tekstylnych. Nowelizacja definiuje tę działalność jako:

organizację pod względem finansowym lub finansowym i operacyjnym wypełniania obowiązków w zakresie rozszerzonej odpowiedzialności producenta.

Oprócz tego organizacje będą mogły przejmować nałożone na producentów tekstyliów obowiązki informacyjne, do których należą przekazywanie informacji i prowadzenie kampanii informacyjnych na temat zrównoważonej konsumpcji, zapobiegania powstawaniu odpadów, ponownego użycia, przygotowania do ponownego użycia, w tym naprawy, recyklingu, innego odzysku oraz unieszkodliwiania odpadów z tekstyliów i obuwia. Wygląda więc na to, że ROP rozwiąże liczne problemy gmin i ich mieszkańców związane z obowiązkiem selektywnej zbiórki tekstyliów.

Co ważne, producenci ani organizacje nie będą musiały osiągać procentowych poziomów zbierania, przygotowania do ponownego użycia ani recyklingu, a przynajmniej tak będzie do 2029 r. W treści nowelizacji zastrzeżono bowiem, że do końca 2029 r. Komisja Europejska może wyznaczyć cele w zakresie zapobiegania powstawaniu odpadów tekstylnych, ich zbierania, przygotowania do ponownego użycia oraz recyklingu.

Zobacz też: Współczesne wyzwania w recyklingu tekstyliów – rozmowa z Barbarą Kądziela z WWF Polska >>

Ekomodulacja opłat w ROP na tekstylia

Projektowany system ROP przewiduje wprowadzenie ekomodulacji opłat, która będzie premiowała producentów wytwarzających tekstylia wysokiej jakości. Wysokość opłat ma być modulowana w zależności od wpływu danego produktu na środowisko, jego możliwości recyklingu, trwałości, obecności substancji niebezpiecznych oraz zawartości materiałów pochodzących z recyklingu.

Szczegółowe kryteria ustalania stawek opłaty produktowej za tekstylia zostaną sprecyzowane w aktach wykonawczych Komisji. Wiadomo jednak, że będą one dostosowane do kategorii produktów oraz aktualnego stanu wiedzy technicznej.  Jak zaznaczono w komunikacie prasowym PE, ustalając wysokość opłat państwa członkowskie powinny również uwzględnić zjawiska fast fashion i ultra fast fashion.

Producenci będą wnosić opłaty z tytułu ROP organizacjom odpowiedzialności producenta działającym w państwie członkowskim, do którego dany producent wprowadza swoje tekstylia. Jak podkreśla UE, wynika to z faktu, że to w tym państwie produkty tekstylne prawdopodobnie staną się odpadami. Jednocześnie dyrektywa zakłada stworzenie mechanizmów zapobiegających naliczaniu opłat za tekstylia, za które producent wniósł już opłaty w innym państwie członkowskim.

Dlaczego tekstylia? Motywy ustanowienia systemu ROP na wyroby włókiennicze i obuwie

W preambule nowelizacji sektor tekstylny został określony jako jeden z najbardziej zasobochłonnych i powodujących negatywne skutki dla środowiska. Organy UE wskazały również, że firmy z tego sektora często nie przestrzegają zasad gospodarki odpadowej oraz hierarchii postępowania, która na pierwszym miejscu stawia zapobieganie powstawaniu odpadów.

Czytaj też: Polski e-commerce modowy tonie w odpadach z plastikowych toreb >>

Obecnie większość tekstyliów nie jest projektowana z myślą o recyklingu i cyrkularności, a aż 78% wymaga rozdzielenia surowców przed ich przetworzeniem. W rezultacie recyklingowi poddawane jest mniej niż 1% ze 12,6 mln ton odpadów odzieżowych generowanych każdego roku w UE. Celem nowelizacji jest stworzenie gospodarki opartej na zbieraniu, sortowaniu, ponownym użyciu, przygotowaniu do ponownego użycia i recyklingu, w szczególności recyklingu włókno-do-włókna (ang. fiber-to-fiber), a także zachęcenie producentów do projektowania tekstyliów i obuwia zgodnych z zasadami cyrkularności.

Źródła:

1. Parlament przyjmuje nowe przepisy UE o ograniczeniu marnowania żywności i tekstyliów, https://www.europarl.europa.eu/news/pl/press-room/20250905IPR30172/parlament-przyjmuje-przepisy-ue-o-ograniczeniu-marnowania-zywnosci-i-tekstyliow
2. Treść przyjętej dyrektywy: https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-6978-2025-REV-2/pl/pdf

Tak dla recyklatu z recyklingu chemicznego w plastikowych butelkach PET

Zaproponowany przez Komisję projekt po raz pierwszy zezwala na wliczanie surowca przetworzonego metodami recyklingu chemicznego do realizacji ambitnych celów, jakie wyznacza dyrektywa SUP. Jej przepisy zobowiązują producentów do stosowania recyklatów w butelkach PET – od 2025 r. ich zawartość musi wynosić min. 25%, a od 2030 r. – 30%.

Nowe regulacje mają na celu uzupełnienie stosowanej obecnie metodologii wyliczania zawartości recyklatu pochodzącego z recyklingu mechanicznego. Ze względu na mniejszy wpływ na środowisko i niższe zużycie energii preferowaną technologią przetwarzania odpadów z tworzyw sztucznych nadal będzie recykling mechaniczny. Recykling chemiczny znajdzie natomiast zastosowanie w sytuacjach, gdy nie jest możliwe wykorzystanie metod mechanicznych lub gdy wymagany jest wyższy poziom czystości – np. w przypadku opakowań na żywność.

Nowa metodologia wyliczania zawartości recyklatu

Zgodnie z projektem, udział tworzyw z recyklingu w butelkach SUP ma być liczony jako stosunek masy recyklatu do masy wszystkich plastikowych części butelek wprowadzonych na rynek danego państwa członkowskiego. Oznacza to, że do masy wprowadzonych opakowań na napoje będą wliczane nie tylko same butelki, ale też ich nakrętki oraz etykiety (tradycyjne i typu sleeve). Przewidziano również możliwość korekty danych w przypadku importu, eksportu lub przemieszczania między krajami UE.

Przedsiębiorcy będą dodatkowo zobowiązani do raportowania masy opakowań z tworzyw sztucznych i udziału recyklatu w poszczególnych częściach butelek na podstawie deklaracji zgodności. Weryfikacja będzie odbywać się co roku (lub co trzy lata dla MŚP), a odpowiedzialność za zgodność danych będzie spoczywać na przedsiębiorcach oraz na krajowych organach kontroli.

Zasada „bez wykorzystania paliwa”

Nowa metodologia wyliczania zawartości tworzyw z recyklingu chemicznego w butelkach PET opiera się na zasadzie „fuel-use exclusion”. Oznacza to, że odpady przetwarzane w celu produkcji paliw lub odzysku energii nie mogą być dodawane do bilansu recyklingowego. Wliczane będą wyłącznie te frakcje, które zostały rzeczywiście przetworzone w nowe surowce wtórne.

Przypomnijmy, że technologie recyklingu chemicznego pozwalają przetworzyć tworzywa sztuczne nie tylko na nowe tworzywa, lecz także na paliwo (np. piroliza, zgazowanie). Dowiedz się więcej o metodach i technologiach recyklingu chemicznego >>

Zmiany z myślą o inwestycjach i wzroście konkurencyjności

Ustanowienie jasnych kryteriów i jednoznacznych definicji ma stworzyć równe warunki działania dla wszystkich podmiotów na unijnym rynku oraz zagwarantować inwestorom większą pewność i stabilność prawa. Mowa tu oczywiście o inwestycjach w nowe zakłady i technologie recyklingu chemicznego, które do tej pory były wstrzymywane ze względu na brak wystarczających regulacji prawnych. Proponowane przepisy są częścią szerszego planu działania dla przemysłu chemicznego UE, którego celem jest zwiększenie konkurencyjności sektora oraz jego transformacja zgodna z ideą zrównoważonego rozwoju. Stwarzają też szanse na szersze wykorzystanie tworzyw z recyklingu chemicznego oraz na rozwój tej gałęzi przemysłu w całej UE.

Komisja wskazuje ponadto, że opracowanie wspólnej metodologii ma istotne znaczenie dla dalszego ograniczania składowania i spalania odpadów plastikowych oraz wspierania gospodarki o obiegu zamkniętym.

Ograniczenie – tylko recyklat z UE do czasu przyjęcia nowych przepisów

Równolegle z rozpoczęciem publicznych konsultacji Komisja potwierdziła obowiązującą interpretację dyrektywy SUP – od 2025 r. do realizacji celu 25% zawartości rPET w butelkach PET można wliczać wyłącznie materiał pochodzący z odpadów zebranych w UE. W praktyce oznacza to, że tani recyklat PET importowany m.in. z krajów azjatyckich, nie będzie brany pod uwagę w wyliczeniach.

Interpretacja KE będzie wiążąca aż do momentu wejścia w życie nowych przepisów, które mają umożliwić uwzględnienie surowca z importu, pod warunkiem spełnienia unijnych standardów środowiskowych i jakościowych w zakresie zbiórki i przetwarzania odpadów.

Rosnące znaczenie recyklingu chemicznego odpowiedzią na kryzys odpadowy

W dobie stale rosnącej ilości wytwarzanych odpadów, UE chce wspierać wszystkie technologie, które pozwalają zawrócić surowce do obiegu, a jednocześnie są korzystniejsze dla środowiska niż spalanie i składowanie odpadów. Na fali tego trendu Interzero i OMV połączyły siły, by stworzyć największą w Europie sortownię surowców do recyklingu chemicznego. Uruchomienie zakładu w Walldürn w Badenii-Wirtembergii planowane jest na 2026 r.

Nowy system raportowania i obliczeń ma zapewnić przejrzystość w całym łańcuchu wartości, szczególnie w jego najbardziej złożonych etapach. Proponowana metodologia ma służyć jako wzorzec dla przyszłych regulacji dotyczących udziału materiałów z recyklingu również w innych sektorach – takich jak opakowania, motoryzacja czy tekstylia.

Konsultacje publiczne

Uwagi do projektu aktu wykonawczego można było przesyłać do 19 sierpnia 2025 r. Przyjęcie aktu prawdopodobnie nastąpi jeszcze jesienią 2025 r.