Szklane butelki jednak poza systemem kaucyjnym – nowelizacja zmieni zasady zwrotu wielorazowego szkła
Browary i inni producenci napojów w szklanych butelkach wielokrotnego użytku nie będą obowiązkowo objęci systemem kaucyjnym, a przynajmniej nie do końca 2028 r., ponieważ 21 stycznia 2026 r. Senat przyjął nowelizację ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi, która zezwala na dalsze funkcjonowanie prywatnych systemów zwrotu butelek.
Nagły zwrot w kwestii zwrotnych butelek – szkło jednak poza centralnym systemem
Od 1 stycznia 2026 r. szklane wielorazowe butelki na napoje miały zostać objęte centralnym systemem kaucyjnym. Miały zostać, ale prawdopodobnie nie zostaną, a przynajmniej nie wszystkie. Jeszcze w 2025 r. niektóre browary uzyskały interpretacje marszałków województw umożliwiające sprzedaż i zwrot wielorazowego szkła na „starych” zasadach. Ponadto 19 grudnia 2025 r. do Sejmu wpłynął poselski projekt nowelizacji ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi, który przewidywał możliwość dalszego ograniczonego czasowo funkcjonowania prywatnych systemów kaucyjnych. Już 9 stycznia 2026 r. nowelizację uchwalił Sejm, a 21 stycznia 2026 r. przyjął ją Senat. Dzień później ustawę przekazano do podpisu Prezydentowi.
Co zmienia nowelizacja ustawy kaucyjnej?
Nowelizacja umożliwia wprowadzającym wybór sposobu realizacji obowiązku selektywnej zbiórki opakowań na napoje – mogą oni przystąpić do centralnego systemu kaucyjnego albo prowadzić własne systemy zbierania opakowań na dotychczasowych zasadach. Dotyczy to wyłącznie wprowadzających napoje w szklanych butelkach wielokrotnego użytku, którzy utworzyli i prowadzili takie systemy przed wejściem w życie ustawy ustanawiającej w Polsce system kaucyjny.
Jak wskazano w uzasadnieniu do projektu nowelizacji, taka zmiana ma zapewnić:
stabilne i przewidywalne ramy prawne dla dalszego funkcjonowania istniejących, rynkowych systemów zwrotu szklanych butelek wielokrotnego użytku.
Jednym z warunków dalszego funkcjonowania prywatnych systemów kaucyjnych jest zawiadomienie o prowadzeniu zbiórki Ministra Klimatu w terminie 3 miesięcy od pierwszego wprowadzenia na rynek produktów w opakowaniach zbieranych poza systemem centralnym, tj. do 31 marca 2026 r.
Jednocześnie wyłączona została możliwość tworzenia nowych prywatnych systemów zbierania w odniesieniu do opakowań podlegających obowiązkowi selektywnej zbiórki w ramach systemu kaucyjnego. Wszystkie firmy rozpoczynające działalność na polskim rynku będą więc musiały od razu przystąpić do systemu kaucyjnego prowadzonego przez podmiot reprezentujący.
Poziomy zbiórki i obowiązki wprowadzających bez zmian
Po wejściu w życie nowelizacji ustawy opakowaniowej, do przedsiębiorców prowadzących własne systemy kaucyjne będą stosowane przepisy dotyczące wprowadzającego bezpośrednio produkty w opakowaniach na napoje, z wyłączeniem przepisów dotyczących systemu kaucyjnego.
Nie ulegną zmianie obowiązki wprowadzających napoje w szklanych butelkach wielokrotnego użytku. Nadal będą oni musieli osiągać minimalne poziomy zbiórki opakowań wyliczone zgodnie z metodologią wskazaną w ustawie (tj. jako wyrażona w procentach wartość ilorazu ilości opakowań tego samego rodzaju odebranych przez wprowadzającego w danym roku oraz ilości opakowań wprowadzonych do obrotu przez tego wprowadzającego w danym roku).
Sprawdź, jak działa system kaucyjny w Polsce >>
Zwrot kaucji bez paragonu – nowe zasady w starych systemach kaucyjnych
Z punktu widzenia konsumenta najważniejszą zmianą wynikającą z przyjętej nowelizacji jest możliwość zwrotu szklanych butelek, nawet tych należących do prywatnych systemów, w dowolnym punkcie zbiórki i bez konieczności okazania paragonu. To spore ułatwienie – do tej pory warunki przyjmowania wielorazowych szklanych butelek w dużej mierze zależały od zasad przyjętych przez właścicieli poszczególnych sklepów. Przeważnie kaucję można było odbierać tylko w punkcie handlowym, w którym zakupiono dany napój i wyłącznie po okazaniu paragonu.
Celem nowelizacji było usunięcie barier poprzez ujednolicenie zasad zwrotu wszystkich opakowań objętych kaucją, bez względu na rodzaj systemu kaucyjnego, do którego te opakowania przynależą. Niespójne praktyki i różnice pomiędzy warunkami odbioru poszczególnych typów opakowań w punktach sprzedaży budziły bowiem dezorientację konsumentów i zniechęcały do dokonywania zwrotów. Co ważne, nie będzie też różnicowania wysokości kaucji za wielorazowe szklane butelki należące do systemów prywatnych oraz do systemu centralnego – w każdym przypadku konsument zapłaci, a następnie odzyska taką samą kwotę.
Argumenty za wyłączeniem wielorazowych butelek z centralnego systemu kaucyjnego
O możliwość wyłączenia szklanych butelek wielokrotnego użytku z centralnego systemu kaucyjnego od dawna zabiegali wprowadzający napoje w tego typu opakowaniach, zwłaszcza właściciele browarów. Obecna nowelizacja ustawy opakowaniowej jest wyjściem naprzeciw ich oczekiwaniom. Co więcej, wnioskodawcy projektu ustawy przejęli większość argumentacji branży rozlewniczej – w uzasadnieniu do projektu ustawy wskazali bowiem, że:
- efektywność prywatnych systemów zwrotu wynosi obecnie ponad 90%,
- opakowania zwrotne krążą w ramach obiegu zamkniętego i są wykorzystywane wielokrotnie w ciągu roku,
- prywatne systemy kaucyjne mają sprawną logistykę i krótkie łańcuchy dostaw, co pozwala ograniczać emisje,
- przedsiębiorcy prowadzący prywatne systemy kaucyjne stosują mechanizmy ewidencji, dzięki którym można precyzyjnie wyliczyć poziomy selektywnej zbiórki,
- przepisy zakładające likwidację dobrze funkcjonujących prywatnych systemów zwrotu opakowań były przykładem „gold-platingu”, tj. nadmiernej implementacji prawa UE, wykraczającej poza jego wymogi.
Czytaj też: czy system kaucyjny zwiększy ślad węglowy butelki PET?
Dalszy przebieg procesu legislacyjnego można śledzić na stronie Sejmu.
Źródła: