System kaucyjny zwiększy ślad węglowy butelki PET z 4 do 11 g CO2

Ślad węglowy butelki PET zebranej w ramach systemu kaucyjnego będzie kilkukrotnie wyższy od śladu węglowego tej samej butelki zebranej w systemie gminnym. W zależności od efektywności systemu i innych czynników, emisje wzrosną z poziomu 4 g CO₂/szt. do 11 g CO₂/szt., a nawet 22 g CO₂/szt. W skali roku będzie to oznaczało wzrost całkowitych emisji dwutlenku węgla o 96 tys. ton.

Ekspertyza BioVeradi: system kaucyjny potroi ślad węglowy butelki PET

Wprowadzenie systemu kaucyjnego w Polsce spowoduje znaczący wzrost śladu węglowego butelki PET – taki wniosek płynie z Ekspertyzy Ślad węglowy opracowanej przez dr inż. Beatę Waszczyłko-Miłkowską i dr inż. Jolantę Kamińską-Borak z BioVeradi. Oprócz pozytywnego efektu, np. prognozowanej poprawy skuteczności selektywnej zbiórki i recyklingu oraz redukcji zaśmiecenia środowiska, system kaucyjny będzie miał też „skutki uboczne”, których skalę można dostrzec analizując dane z raportu.

Zgodnie z wyliczeniami autorek, emisje związane z obecnym gminnym systemem odbioru odpadów z posesji wynoszą ok. 4 g CO₂ na butelkę. W scenariuszu pełnego funkcjonowania systemu kaucyjnego (100% zbiórki) ślad węglowy pojedynczej butelki sięgnie natomiast ponad 11 g CO₂. Wynik ten można osiągnąć tylko w najbardziej optymistycznym z analizowanych wariantów, w którym do żółtego worka nie trafi ani jedna butelka PET z symbolem kaucji. Jak pokazują doświadczenia państw, w których systemy depozytowe funkcjonują od wielu lat, osiągnięcie 100% poziomu zbiórki jest praktycznie niemożliwe, zwłaszcza w początkowym okresie funkcjonowania. Z tego względu w Ekspertyzie uwzględniono też szacunki dla 50- i 77-procentowego poziomu zbiórki w ramach systemu.

• Najwyższy ślad węglowy butelki PET występuje w wariancie 50% efektywności systemu kaucyjnego i wynosi 16 g CO₂. Wynika on głównie z równoległego funkcjonowania 2 systemów: gminnego i kaucyjnego, co prowadzi do dublowania procesów logistyki odpadowej.
• Przy wymaganym ustawowo poziomie selektywnej zbiórki butelek PET w ramach systemu kaucyjnego, wyliczony ślad węglowy pojedynczego opakowania wynosi 12 g CO₂ i jest 3-krotnie wyższy niż obecny ślad węglowy notowany w systemie gminnym.

Jak informują autorki raportu, największy wpływ na wzrost emisji w systemie kaucyjnym mają procesy związane ze zbiórką butelek PET (logistyka zwrotna, wykorzystanie butelkomatów). Sam udział transportu konsumenckiego w emisjach CO₂ systemu kaucyjnego wynosi średnio ok. 45%!

Gminna zbiórka generuje mniej CO₂ niż system kaucyjny

Raport BioVeradi jest pierwszym tego typu opracowaniem, które szczegółowo analizuje fazę post-consumer (tj. zbiórkę, transport i sortowanie odpadów) i uwzględnia wszystkie najpopularniejsze rodzaje butelek PET wprowadzanych na polski rynek (od 0,33 l do 2 l).

Autorki raportu nie tylko przedstawiają nieznane dotąd dane, ale też apelują, by ich wnioski i wyliczenia zostały uwzględnione przez organy regulacyjne i ustawodawcę:

Wynik pozostaje spójny: system gminny daje stabilny, niski i akceptowalny poziom emisji, natomiast wprowadzenie systemu kaucyjnego zwiększa ślad węglowy i powoduje negatywny efekt środowiskowy. Fakt ten powinien zostać jednoznacznie uwzględniony w procesie decyzyjnym dotyczącym kształtu przyszłej gospodarki odpadami w Polsce.

Ekspertyza opiera się na kompleksowym modelu obliczeniowym, który pozwala na ocenę wpływu różnych czynników, np. logistycznych, konsumenckich i technologicznych, na całkowity ślad węglowy opakowania. Analizą objęto 109 scenariuszy różniących się m.in.:

• efektywnością systemu kaucyjnego (50, 77 i 100% zbiórki butelek PET o poj. do 3 l),
• udziałem indywidualnego transportu samochodowego w dostarczaniu pustych butelek do punktów zbiórki (30, 50 i 75%),
• udziałem butelkomatów w zbiórce (50 i 75%),
• poziomem alokacji transportu zwrotnego (butelki PET i puszki po napojach stanowią kolejno 30, 50 i 100% masy przewożonego ładunku),
• liczbą etapów logistycznych (2 i co najmniej 3 etapy).

W żadnym z zaprezentowanych scenariuszy system kaucyjny nie okazał się korzystniejszy od systemu gminnego pod względem emisji CO₂ – nawet przy 100% skuteczności systemu kaucyjnego najniższe emisje wyniosą 172 g CO₂/kilogram butelek PET, podczas gdy przy 100% skuteczności systemu gminnego osiągną one 144 g CO₂/kilogram butelek PET. Warto podkreślić, że ten najbardziej optymistyczny scenariusz kaucyjny zakłada zupełną rezygnację z wykorzystania samochodu do dostarczenia butelek do punktów zbiórki, co w obecnej sytuacji jest nierealne, zwłaszcza na obszarach słabo zurbanizowanych.

Pozostałe wnioski z Ekspertyzy Ślad węglowy

• Każdego roku w Polsce zużywa się średnio 13,5 mld butelek PET. Zmiana sposobu zbiórki z systemu gminnego na system kaucyjny może spowodować wzrost całkowitych emisji CO₂ z poziomu ok. 55 tys. ton do ok. 150 tys. ton rocznie.
• Niezależnie od analizowanego scenariusza, emisje w systemie gminnym utrzymują się na względnie stałym poziomie. Poziomy emisji systemu kaucyjnego są natomiast w dużej mierze uzależnione od zachowań konsumentów.
• Nawet brak korzystania ze środków transportu nie zrówna śladu węglowego butelki PET w systemie kaucyjnym (od 5 do 9 g CO₂) ze śladem w 100% systemie gminnym (4 g CO₂).
• Ze względu na oparcie transportu indywidualnego i logistyki odpadowej na pojazdach z silnikami napędzanmi paliwami kopalnymi, możliwość redukcji śladu węglowego butelki PET zbieranej w ramach systemu kaucyjnego jest znacznie ograniczona.

Źródło:

1. dr inż. B. Waszczyłko-Miłkowska, dr inż. J. Kamińska-Borak, Ekspertyza Ślad węglowy, https://bioveradi.pl/wp-content/uploads/2025/10/BioVeradi-sp.z-o.o.-Slad-weglowy-pdf.pdf