Oznakowanie opakowań zgodne z PPWR – JRC przedstawiło propozycję nowych etykiet segregacji

UE po raz kolejny przybliża się do wprowadzenia jednolitych oznaczeń na opakowaniach, które ułatwią segregację odpadów. 13 stycznia 2026 r. działające w ramach Komisji Europejskiej Wspólne Centrum Badawcze (ang. Joint Research Centre, JRC) opublikowało raport Propozycja techniczna JRC w sprawie zharmonizowanych etykiet sortowania odpadów UE zgodnie z rozporządzeniem w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych, w którym zaprezentowano wzory ustandaryzowanych oznakowań oraz kody kolorystyczne dla poszczególnych materiałów opakowaniowych.

PPWR ujednolica etykiety segregacji odpadów

Raport Joint Research Centre (JRC) przedstawia propozycję nowych, zharmonizowanych etykiet segregacji odpadów w całej UE opracowaną w oparciu o wnioski z badań przeprowadzonych z udziałem grup konsumentów i ekspertów. Zostały one zaprojektowane w odpowiedzi na art. 12 ust. 1 i 6 rozporządzenia PPWR, które:

• zobowiązują producentów do umieszczania na wszystkich opakowaniach etykiet informujących o składzie materiałowym,
• nakazują państwom członkowskim umieszczanie na wszystkich pojemnikach do selektywnej zbiórki odpadów oznaczeń ułatwiających segregację,
• zobowiązują KE do przyjęcia aktów wykonawczych ustanawiających zharmonizowane etykiety segregacji nie później niż 12 sierpnia 2026 r.

Począwszy od 12 sierpnia 2028 r. nowy, jednolity dla wszystkich państw członkowskich UE system oznakowania opakowań ma zastąpić stosowane obecnie lokalne oznaczenia i symbole segregacji. Celem unijnego prawodawcy była eliminacja chaosu informacyjnego spowodowanego przez równoległe funkcjonowanie różnych niespójnych modeli oznakowania, a także usunięcie barier na rynku wewnętrznym. Harmonizacja etykiet segregacji ma również podnieść jakość selektywnej zbiórki odpadów i ułatwić transformację w kierunku GOZ.

Podstawowe założenia systemu oznakowania opakowań zgodnego z PPWR

Techniczna propozycja etykietowania zgodnego z rozporządzeniem PPWR przedstawiona w raporcie JRC oparta została na kilku założeniach:

• priorytet dla składu materiałowego, a nie systemu zbiórki – etykieta odnosi się wyłącznie do materiału, z którego wykonano opakowanie,
• identyczne symbole na opakowaniach i pojemnikach na odpady – ułatwiają przypisanie odpadu opakowaniowego do odpowiedniego strumienia, co wpłynie na podniesienie jakości selektywnej zbiórki,
• harmonizacja w skali całej UE – eliminacja dotychczasowych systemów oznakowania na rzecz jednolitego zestawu symboli i kolorów,
• projekt oparty na dowodach z badań – finalna propozycja etykiet stworzona w oparciu o wyniki badań behawioralnych i partycypacyjnych,
• minimalizm informacyjny i wizualny – etykieta dostarcza jasnych i prostych do zrozumienia instrukcji segregacji odpadów; zawiera: piktogramy, kody kolorystyczne oraz minimalną ilość tekstu,
• uniwersalność językowa i inkluzywność – system jest zrozumiały dla odbiorców z różnych grup i posługujących się różnymi językami,
• podstawą fizyczna etykieta – najważniejsze instrukcje sortowania znajdują się bezpośrednio na etykiecie, a cyfrowe nośniki, w tym kody QR, są jedynie uzupełnieniem.

Założenia przyjęte przez JRC są spójne z wytycznymi zawartymi w rozporządzeniu PPWR oraz w jego preambule, która podkreśla, że:

Najważniejszą wytyczną w projektowaniu etykiet powinna być potrzeba stworzenia takiego zharmonizowanego systemu etykietowania, który będzie rozpoznawany przez wszystkich obywateli, niezależnie od ich sytuacji, w tym niezależnie od ich wieku i znajomości języka. Osiągnięciu takiego systemu może służyć zastosowanie piktogramów z minimalnym wykorzystaniem elementów językowych

Czytaj też: Ekomodulacja w PPWR – jak ekoprojektowanie wpłynie na opłaty za opakowania?

11 kolorów zamiast 5 – różnice między polskim JSSO i propozycją JRC

Istotnym elementem etykiet opracowanych przez JRC jest nowy system kodów kolorystycznych przypisanych poszczególnym materiałom:

• niebieski – papier i tektura,
• zielony – szkło,
• żółty – tworzywa sztuczne,
• pomarańczowy – opakowania wielomateriałowe,
• ciemnoszary – metal,
• brązowy – odpady kompostowalne,
• magenta – tekstylia,
• turkusowy (cyan) – ceramika,
• beżowy – drewno, korek,
• fioletowy – odpady zmieszane,
• czerwony – opakowania po substancjach niebezpiecznych.

Można wskazać tu pewne podobieństwa i różnice w stosunku do kodów kolorystycznych wykorzystywanych w Polsce od momentu wprowadzenia JSSO. Punktami wspólnymi propozycji JRC i polskiego JSSO są kolory: niebieski dla papieru i tektury, zielony dla szkła, brązowy dla frakcji kompostowalnej (bio) oraz żółty dla tworzyw sztucznych. Zupełnym novum są oznakowania w kolorach pomarańczowym, ciemnoszarym, magenta, cyan, beżowym, czerwonym oraz fioletowym.

Dla polskiego konsumenta największymi i najbardziej niezrozumiałymi zmianami mogą być przypisanie odpadom zmieszanym koloru fioletowego (zamiast dotychczas stosowanego czarnego) oraz oddzielny szary kod kolorystyczny dla opakowań z metalu, które pod rządami JSSO oznaczane były żółtymi symbolami. Dezorientację może budzić też czerwone oznaczenie pojemników – obecnie ten kolor zarezerwowany jest dla elektroodpadów oraz odpadów medycznych i weterynaryjnych o właściwościach zakaźnych, a według JRC w przyszłości powinniśmy oznaczać nim wyłącznie opakowania po substancjach niebezpiecznych.

Co ważne, propozycja JRC nie zakłada konieczności segregacji odpadów na 11 frakcji – rozporządzenie PPWR zezwala na umieszczanie na jednym koszu kilku różnych oznakowań. Odpady z plastikowych, metalowych i wielomateriałowych opakowań nadal będziemy prawdopodobnie wyrzucać do tego samego pojemnika, z tą różnicą, że będzie on oznaczony kolorami: żółtym, ciemnoszarym i pomarańczowym, a nie jak dotychczas jedynie żółtym.

Dyskusja i kontrowersje związane z propozycją oznakowania opakowań zgodnie z PPWR

Propozycja rozszerzenia systemu etykietowania opakowań o kolejne, dotychczas niestosowane kolory od dawna budziła obawy ekspertów. Argumentują oni, że wdrażanie dodatkowych kodów kolorystycznych w sytuacji, kiedy polscy konsumenci nadal miewają problem z sortowaniem odpadów na 5 frakcji, może budzić niezadowolenie i dezorientację. Z drugiej strony, wprowadzenie zharmonizowanego systemu oznakowań jest wyjściem naprzeciw oczekiwaniom tych samych konsumentów. W przeprowadzonym w 2023 r. badaniu Interzero Pakujemy się w kłopoty? aż 60% ankietowanych opowiedziało się za istnieniem jednego standardowego oznaczania opakowań, który będzie obowiązkowo stosowany przez wszystkich producentów. Odmienne zdanie miało zaledwie 12% badanych.

Poważne wątpliwości producentów opakowań budzi również umieszczenie na etykietach segregacji komunikatu tekstowego, który musiałby być tłumaczony na nawet 24 języki urzędowe UE. Wdrożenie zaproponowanego przez JRC systemu oznakowania usuwałoby więc jedne bariery w handlu wewnątrzunijnym, a w ich miejsce wprowadzało kolejne.

Należy podkreślić, że zawarta w raporcie propozycja etykiet ułatwiających sortowanie odpadów nie jest źródłem prawa – stanowi jedynie punkt wyjścia do opracowania docelowego systemu oznakowania opakowań. Na przyjęcie aktów wykonawczych ustanawiających zharmonizowane etykiety Komisja ma czas do 12 sierpnia 2026 r. W tym samym terminie KE powinna przyjąć akty wskazujące metodologię określania składu materiałowego opakowań.

Źródło: Bruns, H., Borsello, A., Dupoux, M., Hamarat, Y., Milios, L. et al., JRC technical proposal on EU harmonised waste sorting labels under the packaging and packaging waste regulation, Publications Office of the European Union, Luxembourg, 2026, https://data.europa.eu/doi/10.2760/8070242, JRC141706.