Nadchodzi ROP na pojazdy – PE przyjął propozycję rozporządzenia ELV

W odpowiedzi na rosnące wyzwania klimatyczne, niedobory surowców i dążenie do bardziej zrównoważonego modelu produkcji, Parlament Europejski przyjął propozycję nowych regulacji, które mają objąć cały cykl życia pojazdów — od fazy projektowania, poprzez produkcję i użytkowanie, aż po utylizację.

Parlament Europejski za przyjęciem rozporządzenia ELV

9 września 2025 r. Parlament Europejski przyjął propozycję nowych przepisów, których celem jest przyspieszenie transformacji branży motoryzacyjnej w kierunku GOZ głównie poprzez ograniczenie negatywnego wpływu na środowisko procesów produkcji i utylizacji pojazdów wycofanych z eksploatacji oraz promowanie zrównoważonego rozwoju branży recyklingu samochodów w Europie. Nowe regulacje obejmą cały cykl życia pojazdów: od ekoprojektowania i produkcji aż po demontaż, recykling i ostateczne zagospodarowanie odpadów.

Projekt rozporządzenia w tej sprawie został zaproponowany przez Komisję Europejską w połowie 2023 r. Dwa lata później prace nad projektem rozpoczęła Rada (UE), która poszerzyła zakres projektowanych przepisów i przekazała je do dalszych prac w PE. Kolejnym etapem procedury legislacyjnej są negocjacje międzyinstytucjonalne.

Procedowany projekt rozporządzenia w sprawie pojazdów wycofanych z eksploatacji (ELV) przewiduje m.in. stworzenie systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta, ustanowienie celów w zakresie wykorzystania tworzyw sztucznych pochodzących z recyklingu oraz doprecyzowanie i zaostrzenie wymogów dotyczących postępowania z pojazdami wycofanymi z eksploatacji. Przepisy otwierają też możliwość ustalenia przyszłych celów w zakresie recyklingu innych materiałów, tj. stali, aluminium i surowców krytycznych.

Projektowanie pojazdów z myślą o recyklingu i ponownym użyciu

Rozporządzenie ELV wprowadzi obowiązek ekoprojektowania pojazdów w taki sposób, by umożliwiać jak najłatwiejszy demontaż części i innych podzespołów nadających się do naprawy, ponownego użycia, regeneracji lub recyklingu. Będzie on dotyczył wyłącznie elementów, które są technicznie możliwe do zdemontowania przez autoryzowane stacje demontażu. W celu ułatwienia identyfikacji i odzysku, wprowadzony zostanie też obowiązek oznaczania wszystkich części zawierających metale, tworzywa sztuczne oraz surowce krytyczne. Dodatkowo informacje dotyczące materiałów wykorzystanych do produkcji pojazdu zostaną zamieszczone w cyfrowym paszporcie produktu.

Minimalna zawartość tworzyw sztucznych z recyklingu

Rozporządzenie nałoży na producentów pojazdów obowiązek wykorzystywania recyklatów tworzyw sztucznych przy projektowaniu i wytwarzaniu nowych pojazdów. Aby ułatwić przedsiębiorcom dostosowanie się do nowych przepisów, przewidziano 2-etapowe, sukcesywne podnoszenie minimalnych poziomów recyklatu:

• 20% recyklatu 6 lat od wejścia w życie rozporządzenia,
• 25% recyklatu 10 lat od wejścia w życie rozporządzenia.

Cele w zakresie wykorzystania stali oraz aluminium i jego stopów pochodzących z recyklingu mają zostać ustalone przez Komisję w późniejszym terminie i po przeprowadzeniu dogłębnych analiz.

W pierwotnej wersji projektu, zaopiniowanej przez Radę (UE), planowano 3-etapowe wdrażanie celów w zakresie zawartości tworzyw pochodzących z recyklingu. PE zaproponował jednak zaostrzenie tych kryteriów i zmianę z minimalnej zawartości recyklatu po 6 latach obowiązywania rozporządzenia z 15% na 20%. Oznacza to, że przedsiębiorcy będą mieli mniej czasu na dostosowanie swojej działalności do nowych regulacji, a tym samym na osiągnięcie ambitnego celu wyznaczonego przez UE. Warto jednocześnie zaznaczyć, że Komisja otrzyma uprawnienie do stosowania czasowych odstępstw od tych celów w przypadkach, kiedy spadnie dostępność materiałów z recyklingu lub drastycznie wzrośnie ich cena.

Rozszerzona odpowiedzialność producenta – system EPR w branży automotive

Trzy lata po wejściu w życie rozporządzenia producenci pojazdów zostaną objęci obowiązkami EPR — będą musieli pokrywać koszty zbiórki, odzysku i przetwarzania pojazdów, które zostały wycofane z eksploatacji. Wszystkie te zadania będą mogli realizować samodzielnie albo kolektywnie, tj. za pośrednictwem organizacji odpowiedzialności producenta (PRO). Aby ułatwić producentom prowadzenie działalności na wszystkich rynkach UE, systemy EPR na pojazdy w poszczególnych państwach członkowskich mają zostać zharmonizowane i ujednolicone.

Finansowe wkłady producentów objętych obowiązkami EPR będą modulowane w zależności od np. efektywności recyklingu i cech pojazdów, które ułatwiają ich późniejsze przetwarzanie. Tak skonstruowana ekomodulacja opłat ma zachęcić do ekoprojektowania i do rozwoju technologii poszerzających możliwości ponownego wykorzystania części i podzespołów.

Czytaj też: Będzie ROP na tekstylia. Parlament Europejski przegłosował nowelizację dyrektywy >>

Nowe definicje i zasady postępowania z odpadami z pojazdów

W nowej regulacji UE przewidziano ścisłe zasady demontażu niektórych komponentów przed procesem rozdrabniania, co ma na celu lepszy odzysk surowców i ograniczenie strat materiałowych. Rozdrobnione odpady będą objęte zakazami mieszania z innymi rodzajami odpadów (nawet wykonanymi z tych samych materiałów) oraz składowania na składowiskach. W ślad za tymi wytycznymi pójdą nowe obowiązki producentów i recyklerów w zakresie monitoringu i raportowania.

W związku ze specyfiką odpadów wytworzonych z pojazdów wycofanych z eksploatacji, wprowadzone zostaną też poszerzone definicje recyklingu, ponownego użycia i regeneracji (odnowienia).

Zakaz eksportu pojazdów wycofanych z eksploatacji

Posłowie PE domagają się wprowadzenia zakazu eksportu pojazdów, które spełniają definicję wycofanych z eksploatacji. Aby umożliwiać jego egzekwowanie przez państwa członkowskie, wprowadzone zostaną zmiany w procedurach rejestracji pojazdów w poszczególnych krajach. Planowane jest również usprawnienie i uszczelnienie kontroli granicznych oraz stworzenie elektronicznego systemu, który ułatwi pracę służbom celnym.

W projekcie pojawia się zdecydowane rozróżnienie pomiędzy pojazdami wycofanymi z eksploatacji (ang. end-of-life, ELV) a pojazdami używanymi. Unijny ustawodawca stworzył jasne, wyczerpujące kryteria, na podstawie których można uznać dany pojazd za ELV. Jest to o tyle istotne, że pojazd wycofany z eksploatacji staje się odpadem, a utrata tego statusu jest już niemożliwa (nawet poprzez naprawę).

Jakie pojazdy obejmie rozporządzenie ELV?

Przyjęte przez PE stanowisko zakłada, że nowe rozporządzenie obejmie wszystkie pojazdy z nielicznymi wyjątkami w postaci pojazdów specjalnych, pojazdów zaprojektowanych i zbudowanych do użytku przez siły zbrojne, obronę cywilną, straż pożarną i pogotowie ratunkowe oraz pojazdów o szczególnym znaczeniu historycznym i kulturowym. Podobne podejście zaproponowała Rada, poszerzając katalog pojazdów m.in. o samochody ciężarowe o dużej ładowności, rowery dwu- i trzykołowe oraz czterokołowce.

Przegląd i ewentualna weryfikację całej regulacji zaplanowano na 8 lat po wejściu w życie aktu.

Dlaczego pojazdy? Tło prac nad rozporządzenie ELV

Rozpoczęcie prac nad przepisami regulującymi cały cykl życia pojazdów jest następstwem przyjęcia Europejskiego Zielonego Ładu, którego celem jest przekształcenie UE w neutralną klimatycznie gospodarkę obiegu zamkniętego. Organy UE wielokrotnie podkreślały, że obowiązki związane z odpowiedzialnością producenta za cały cykl życia produktu będą stopniowo rozszerzane na kolejne kategorie towarów, zaczynając od tych, które mają największy negatywny wpływ na środowisko. Pojazdy i cała branża automotive niewątpliwie wpisują się w tę narrację.

Jak czytamy w komunikacie prasowym Rady UE:

Produkcja pojazdów to jedna z najbardziej zasobochłonnych branż. Europejski sektor motoryzacyjny odpowiada za 19% zapotrzebowania unijnego przemysłu stalowego (ponad 7 mln ton rocznie), 10% całkowitego zużycia tworzyw sztucznych (6 mln ton rocznie) oraz znaczną część zapotrzebowania na aluminium (42% na cały sprzęt transportowy, około 2 mln ton rocznie), miedź (6% na części samochodowe), gumę (65% produkcji wyrobów gumowych ogólnego przeznaczenia) i szkło (1,5 mln ton szkła płaskiego produkowanego w UE).

Źródła:

1. New EU rules on design, reuse and recycling in the automotive sector, https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20250905IPR30178/new-eu-rules-on-design-reuse-and-recycling-in-the-automotive-sector
2. Circular economy: Council adopts position on the recycling of vehicles at the end of their life, https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/06/17/circular-economy-council-adopts-position-on-the-recycling-of-vehicles-at-the-end-of-their-life/
3. Proposal for a Regulation of the European Parliament and of the Council on circularity requirements for vehicle design and on management of endof-life vehicles, amending Regulations (EU) 2018/858 and 2019/1020 and repealing Directives 2000/53/EC and 2005/64/EC – General approach, https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-10092-2025-INIT/en/pdf