Transgraniczne przemieszczanie odpadów – nowe przepisy i system DIWASS

21 maja 2026 r. zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1157 z 11 kwietnia 2024 wprowadzające największą od kilkunastu lat reformę zasad transgranicznego przemieszczania odpadów (TPO) na terytorium wspólnoty. Nowe przepisy mają zwiększyć kontrolę nad międzynarodowym transportem odpadów, ograniczyć ich eksport poza UE oraz przyczynić się do rozwoju GOZ.

System DIWASS – obowiązkowa cyfryzacja transgranicznego przemieszczania odpadów

Od 21 maja 2026 r. wszystkie unijne podmioty biorące udział w TPO mają obowiązek korzystania z systemu DIWASS (ang. Digital Waste Shipment System), który służy do elektronicznego przekazywania całej dokumentacji dotyczącej transportu. Ma on usprawnić procedury administracyjne, zwiększyć przejrzystość procesu przemieszczania odpadów oraz ułatwić pracę organów kontrolnych, które zyskają pełny wgląd w dokumentację.

Za pośrednictwem systemu DIWASS muszą być przekazywane zarówno dokumenty sporządzane w ramach procedury notyfikacji (tj. uprzedniego pisemnego zgłoszenia i zgody), jak i te dotyczące procedury informowania. Poza cyfrowym obiegiem pozostaje już tylko załączniki VII odnoszący się do przemieszczania odpadów z tzw. zielonej listy. Jak poinformował GIOŚ, w okresie od 21 maja do 31 grudnia 2026 r. dopuszczalne będzie sporządzanie załącznika VII w wersji papierowej, a generowanie elektronicznej wersji dokumentu pozostanie dobrowolne. Od 1 stycznia 2027 r. cała dokumentacja związana z transgranicznym przemieszczaniem odpadów będzie prowadzona wyłącznie w postaci elektronicznej.

Nowe przepisy umożliwiają dokończenie postępowań rozpoczętych na podstawie rozporządzenia (WE) nr 1013/2006. Zezwolenia wydane zgodnie z dotychczasowymi przepisami zachowują ważność przez okres w nich wskazany, pod warunkiem że ostateczny odzysk odpadów zakończy się:

• do 20 maja 2027 r., jeśli instalacja odbiorcy nie jest objęta zezwoleniem wstępnym,
• do 20 maja 2029 r., jeśli instalacja odbiorcy jest objęta zezwoleniem wstępnym.

Szczegółowo o nowych zasadach przemieszczania odpadów i funkcjonowaniu systemu DIWASS opowiadał ekspert ds. TPO, Przemysław Kurowicki w bezpłatnym webinarze Interzero:

Kto musi korzystać z systemu DIWASS?

Obowiązek rejestracji i korzystania z DIWASS spoczywa na wszystkich podmiotach zaangażowanych w TPO, tj. na:

• zgłaszającym TPO,
• organizatorze przemieszczania,
• przewoźniku,
• odbiorcy,
• wytwórcy odpadów,
• prowadzącym instalację przetwarzania odpadów.

Przed przesłaniem pierwszych dokumentów elektronicznych podmioty objęte obowiązkiem muszą zarejestrować się w systemie DIWASS. W trakcie rejestracji wskazują główny numer identyfikacyjny – EORI, a w przypadku jego braku NIP – oraz wymagane numery rejestrowe, w szczególności REGON i numer BDO. Rejestracja wymaga zatwierdzenia przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska (GIOŚ).

Przesyłanie danych i dokumentacji przez system DIWASS będzie możliwe po zatwierdzeniu rejestracji przez GIOŚ.

Z systemu DIWASS korzystać będą też organy zajmujące się obsługą zgłoszeń i nadzorem nad TPO. Obecnie w Polsce takie kompetencje ma Departament Transgranicznego Przemieszczania Odpadów GIOŚ. Dostęp do całej elektronicznej dokumentacji otrzymają również organy kontroli, np. wojewódzkie inspektoraty ochrony środowiska, Inspekcja Transportu Drogowego, Straż Graniczna, Krajowa Administracja Skarbowa i Policja – w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia kontroli.

Jakie jeszcze zmiany wprowadza rozporządzenie 2024/1157?

Rozporządzenie 2024/1157 nie tylko wzmacnia kontrolę nad przemieszczaniem odpadów, ale również wprowadza nowe ograniczenia dotyczące ich wywozu do państw trzecich, w tym:

• zakaz wywozu odpadów przeznaczonych do unieszkodliwienia do krajów trzecich, z wyjątkiem państw EFTA,
• zakaz przemieszczania odpadów niebezpiecznych przeznaczonych do odzysku lub unieszkodliwienia z państw UE, OECD oraz Lichtensteinu do państw trzecich (tzw. poprawkę w sprawie zakazu bazylejskiego),
• zakaz eksportu odpadów innych niż niebezpieczne, w tym odpadów z tworzyw sztucznych do państw nieobjętych decyzją OECD. Wyjątek będą stanowiły państwa, które wykazały możliwość bezpiecznego zagospodarowania tych odpadów i zostały umieszczone w wykazie prowadzonym przez Komisję Europejską.

Czytaj też: UE wprowadza cło na paczki z Chin. Nowe opłaty już od 1 lipca 2026 r. >>

Źródła:

1. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1157 z dnia 11 kwietnia 2024 r. w sprawie przemieszczania odpadów, zmiany rozporządzeń (UE) nr 1257/2013 i (UE) 2020/1056 oraz uchylenia rozporządzenia (WE) nr 1013/2006 (Tekst mający znaczenie dla EOG)
2. Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2025/1290 z dnia 2 lipca 2025 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1157 w odniesieniu do wymogów niezbędnych do zapewnienia interoperacyjności między systemem centralnym umożliwiającym elektroniczne przekazywanie i wymianę informacji i dokumentów dotyczących przemieszczania odpadów a innymi systemami lub oprogramowaniem, a także innych wymogów technicznych i organizacyjnych niezbędnych do praktycznego wdrożenia takiego elektronicznego przekazywania i wymiany informacji i dokumentów